• Jak wygląda łęczak?
• Zasięg występowania
• Biotop
• Jak i gdzie obserwować łęczaka?
• Czym żywi się łęczak?
• Zwyczaje godowe
• Ochrona gatunkowa
• Ciekawostki

Jak wygląda łęczak?

Łęczak (Tringa glareola) (wood sandpipper – eng.), dawniej nazywany brodźcem leśnym lub trawnikiem to wędrowny ptak brodzący z rodziny bekasowatych. Jest to średniej wielkości ptak, w szacie godowej wierzch ciała ma barwę brązową z jasnymi plamkami. W szacie spoczynkowej plamy na wierzchu ciała ciemnieją i przybierają rdzawą barwę. Dziób ciemny o średniej długości. Spód ciała i kuper u łęczaka są białe. Nogi długie, żółte.¹

Bardzo podobny do łęczaka jest jego bliski kuzyn samotnik. Te dwa gatunki najłatwiej rozróżnić porównując sylwetkę, długość nóg, pierś i brew. Łęczak jest bardziej krępy i ma krótsze nogi niż samotnik. Dodatkowo u samotnika pierś jest ciemniejsza a przejście z ciemnej piersi do jasnego podbrzusza jest dużo bardziej wyraźne. Warto również zwrócić uwagę na brew ptaka, u łęczaka brew powinna być wyraźna i jasna.

U łęczaka nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy.

Wymiary

• długość ciała od 20 do 23 centymetrów
• rozpiętość skrzydeł około 40 centymetrów
• masa ciała około 50–80 gramów

Zasięg występowania

Gatunek ten zamieszkuje północną Eurazję od środkowej Europy aż po Wyspo Komandorskie na Morzu Beringa. Po sezonie lęgowym opuszcza zimną północ i wędruje na zimowiska znajdujące się w pasie tropikalnych i subtropikalnym Afryki oraz w południowej części Azji i w Oceanii. Migracje tego gatunku odbywają się na przełomie kwietnia i maja na wiosnę oraz na przestrzeni od lipa do października jesienią.

W Polsce jest to skrajnie nieliczny ptak lęgowy. Dawniej wyprowadzał lęgi w naszym kraju dość licznie, jednak ze względu na intensyfikacje rolnictwa, liczne melioracje, osuszanie bagien i torfowisk praktycznie całkowicie zanikł. Od 2009 roku pojawiają się pojedyncze stwierdzenia lęgu tego gatunku pochodzące z nad Biebrzy, Bielawskich Bagien i zbiornika Turawskiego na Śląsku.

Biotop

Typowym obszarem występowania dla tego gatunku jest tundra i lasotundra, w tym obszarze biotopem są bagna, torfowiska, tereny podmokłe i brzegi zbiorników i cieków wodnych.²

Podczas migracji łęczaki można spotkać w Polsce bardzo licznie. Jest to najliczniejszy z brodźców wędrujących przez nasz kraj. Należy ich szukać w pobliżu wody. Mogą to być płytkie stawy, zalewy, brzegi rzek, bagna, torfowiska i zalane wodą roztopową łąki.

Jak i gdzie obserwować łęczaka?

Jak wyżej wspomniano łęczak jest najliczniejszy w Polsce podczas migracji, wiosną i jesienią. Zdarzają się również obserwacje w środku sezonu, są one jednak dość nieliczne, najczęściej dotyczące ptaków, które nie podchodzą do lęgów w danym roku.

Obserwację i fotografię tego gatunku można dość dobrze zaplanować, ponieważ jest on bardzo przewidywalny. Zlokalizować go można szukając na mulistych płytkich wodach, brzegach zbiorników wodnych i zalanych łąkach. Ptaki te poszukują pożywienia brodząc brzegami takich podmokłych terenów przemierzając je wzdłuż i wszerz. Podczas żerowania są dość ruchliwe, więc w celach fotografii najlepiej położyć się blisko takiego brzegu i zwyczajnie poczekać. Ptaki podczas poszukiwania pożywienia prawdopodobnie same do nas podejdą na bliską odległość dogodną do fotografii.

Czym żywi się łęczak?

Głównym pożywieniem łęczaka są owady i ich larwy kryjące są w mule i błocie lub żyjące na nim. Poza terenami lęgowymi ptaki żywią się również skorupiakami, bezkręgowcami i mięczakami.

Ptaki poszukują pożywienia w sposób typowy dla ptaków brodzących. Przemierzają płytką wodę, wilgotne łąki, błota i odsłonięty muł wybierając dziobem pożywienie z jego powierzchni. Podczas żeru są mało płochliwe i nie zwracają zbytniej uwagi na ewentualnych fotografów czatujących na idealny kadr.

Zwyczaje godowe

Łęczak swoje świetnie zamaskowane gniazdo na ziemi, choć zdarzyły się stwierdzenia gniazdowania na drzewach w starych gniazdach drozdów. Zazwyczaj gniazdo ma około 11 centymetrów średnicy. Samica składa do gniazda 4 jaja³, najczęściej na przełomie maja i czerwca. Para ptaków wspólnie wysiaduje jaja przez około 3 tygodnie. Po tym czasie wykluwają się pisklęta, które są typowymi zagniazdownikami. Początkowo młodym pokoleniem opiekują się oboje z rodziców, natomiast po około 10 dniach, obowiązek spada na samca. Młode dojrzewają do zdolności lotu już po około 30 dniach po wykluciu.

Gatunek ten podchodzi do lęgów raz w roku. Podczas okresu lęgowego ptaki te są mocno terytorialne i bywają agresywne wobec intruzów.

Ochrona gatunkowa

W Polsce objęty ochroną ścisłą, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje ten gatunek za najmniejszej troski. Światowa populacja gatunku szacowana jest 3,1 do 3,5 milionów osobników. Trend populacji stały.⁴

Ciekawostki

• Łęczak to ptak, który bardzo skrupulatnie przygotowuje się do migracji, może on zgromadzić około 50% swojej masy w postaci zapasów potrzebnych jako paliwo do lotu.
• Ptaki te mogą pokonywać dystans nawet do 4500 km bez lądowania.⁵
• U tego gatunku nie wyróżnia się podgatunków.
• Podczas migracji łęczaki można spotkać w dużych, zwartych stadach. Często migrują one z innymi ptakami, najczęściej siewkowymi.
• Łęczaki mają bardzo efektowne loty godowe – w okresie lęgowym samce wykonują skomplikowany lot pokazowy, aby przyciągnąć samice. Pokaz obejmuje samca lecącego wysoko w powietrze, a następnie opadającego spiralnie w dół z wysoko uniesionymi skrzydłami.

Bibliografia i przypisy

1. https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81%C4%99czak
2. http://ptaki.info/%C5%82%C4%99czak
3. Chylarecki P., Sikora A., Cenian Z., Chodkiewicz T. (red.): Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny. Wydanie 2. Warszawa: GIOŚ, 2015
4. Tringa glareola, – The IUCN Red List of Threatened Species – https://www.iucnredlist.org/species/22693247/86689640
5. VanderWerf, Eric A. (2006). „Observations on the birds of Kwajalein Atoll, including six new species records for the Marshall Islands” 221–237

• Szlamnik – wygląd i opis gatunku
• Wymiary
• Występowanie szlamnika
• Biotop
• Pokarm
• Lęgi
• Szlamnik – globtroter
• Ochrona gatunkowa
• Galeria

Szlamnik – wygląd i opis gatunku

Szlamnik zwyczajny znany również pod nazwami szlamnik rdzawy, łacińską Limosa lapponica oraz angielską bar-tailed godwit to ptak wędrowny z rodziny bekasowatych. Wygląd tego gatunku znacznie różni się w szacie godowej i spoczynkowej. Szata godowa szlamnika charakteryzuje się rdzawobrązowym kolorem upierzenia na piersi, przedniej części głowy, szyi i brzucha. Wierzch ciała w szacie godowej również jest rdzawobrązowego koloru, ale upstrzony jest on ciemnymi cętkami. Lekko wygięty ku górze dziób ptaka gotowego do godów jest koloru żółtego.

W szacie spoczynkowej przybiera bardziej szarobrązowy kolor. Ciemne cętki na wierzchu ciała pozostają nadal widoczne, a dziób ciemnieje do szarego koloru. Młode ptaki przypominają dorosłe w szacie spoczynkowej. U tego gatunku nie występuje dymorfizm płciowy, jednak samice są odrobinę większe od samców.

Wymiary

• długość ciała to około 37 – 41 centymetrów
• rozpiętość skrzydeł od 70 do 80 centymetrów
• masa ciała zależna od płci – samce od 190 do 400 gramów, samice od 260 do 630 gramów

Występowanie szlamnika

Szlamnik zwyczajny odbywa lęgi na północy Europy i Azji, od Skandynawii po Alaskę. W sezonie lęgowym bardzo łatwo o spotkanie z tym gatunkiem na półwyspach Kolskim, Kanin, Jamał. Zimowanie odbywa wybrzeżach w zachodniej i południowej części Europy, i Afryce, od północno-zachodniej części kontynentu wzdłuż wybrzeża aż po południowe jego krańce. W Polsce widuje się je niezwykle rzadko jedynie podczas migracji. Podczas przelotów z zimowiska na lęgowisko ptaki te można spotkać nad Bałtykiem w kwietniu i maju, natomiast powrót z lęgowiska na zimowisko odbywa się jesienią na przełomie sierpnia i września.

Biotop

Ptaki te lęgi odbywają w chłodnych rejonach wysuniętych daleko na północ. Preferują podmokłe tereny z niską roślinnością najczęściej jest to tundra i strefa przejściowa pomiędzy bezdrzewną tundrą, a zadrzewioną tajgą. Ptaki te najczęściej trzymają się przybrzeżnych błotnistych obszarów i ujść rzek, gdzie łatwo mogą zdobywać pokarm.

Na zimowiska szlamniki wybierają podobny biotop, ale już w zdecydowanie cieplejszych rejonach. Są to najczęściej wybrzeża w umiarkowanej i tropikalnej strefie.

Nazwa łacińska tego gatunku Limosa lapponica (podgatunek nominatywny) wywodzi się od słowa limus oznaczającego błoto lub glinę. Natomiast dodatek lapponica to oczywiście oznaczenie Laponi gdzie jest dość pospolitym ptakiem.

Pokarm

Ptak ten żywi się w zdecydowanej większości bezkręgowcami. Najczęściej są to mięczaki, pierścienice i skorupiaki wygrzebywane długim dziobem z podmokłego i miękkiego podłoża. Sposób zdobywania pożywienia determinuje biotop w jakim ptak ten występuje. Sondowanie dziobem podłoża jest najłatwiejsze w błocie i miękkim piasku morskich wybrzeży. Okazjonalnie ptaki te żerują również na nasionach i owocnikach jagód.

Badania przeprowadzone na szlamnikach przy ujściu rzeki Manawatū wykazały, że mniejsze i z krótszym dziobem samce częściej żywią się ślimakami, które zakopują się płycej w błocie. Natomiast samice, które mają dłuższe dzioby, chętniej żerują na robakach i skorupiakach zakopanych w mule odrobinę głębiej¹.

Lęgi

Gatunek ten wyprowadza w sezonie tylko jeden lęg. Zazwyczaj samica składa do ulokowanego w suchym miejscu na ziemi gniazda 4 jajka. Gniazdo najczęściej przybiera formę płytkiej miseczki z mchu.

Jak u wielu innych gatunków obowiązek wysiadywania spełniają oboje z rodziców, ale u tego gatunku często obserwowaną praktyką jest wysiadywanie w dzień przez samicę, a w nocy przez samca.² Okres inkubacji i wysiadywania jaj trwa około 3 tygodni.

Szlamnik globtroter

Dzięki zastosowaniu nadajników geolokalizacyjnych przeprowadzono badania, które wskazały dokładne trasy przelotów tych ptaków z zimowisk na lęgowiska oraz loty na żerowiska. Efekty tych badań są wprost niewiarygodne. Szlamnik jako ptak niezbyt pokaźnych wymiarów okazał się bowiem rekordzistą długości lotu co zaskoczyło naukowców. Rekordzista w 2020 roku przeleciał z Alaski na Nową Zelandię, czyli odległość około 12 200 kilometrów w czasie 9 dni i 8 godzin BEZ PRZERWY. Był to samiec oznaczony kryptonimem 4BBRW.

Jedną z najciekawszych podróży szlamników była jednak ta zarejesrtowana u samicy o kryptonimie E7, która 24 marca 2007 roku wyruszyła z Nowej Zelandii żeby po przeleceniu 10 300 kilometrów, 7 dni i 9 godzin później dotrzeć do Morza Żółtego. Tam samica spędziła krótkie wakacje, a następnie 2 maja tego samego roku ruszyła w podróż liczącą 6 500 kilometrów na Alaskę. To jednak nadal nie był koniec podróży tej panienki. Już 30 sierpnia wyruszyła w podróż mierzącą 11 680 kilometrów i trwającą 8 dni i 5 godzin nieprzerwanego lotu, aby wrócić na miejsce startu swojej podróży na Nowej Zelandii. Jej podróż od wylotu do powrotu trwała 128 dni, nie licząc lotów lokalnych przeleciała wówczas ponad 28 480 kilometrów!

Naukowcy zbadali dokładniej te ptaki i to w jaki sposób przystosowały się one do lotów na tak dalekie dystanse i to bez zatrzymania. Okazuje się że:

1. Kiedy ptak ten spali już zapasy tłuszczu gromadzone w ciele przed wylotem (jak u większości ptaków migrujących) szlamnik spala również białka znajdujące się w mięśniach. W ten sposób taka podróż może spowodować u ptaka spadek masy ciała nawet o połowę.
2. Przystosowanie do dalekiego lotu jest naprawdę niezwykłe. Gatunek ten potrafi również zmniejszyć organy wewnętrzne, które będą bezużyteczne podczas lotu bez przerw. Zmniejsza on więc żołądek i jelito, a zwiększa nawet o 33% serce. Dzięki temu zmienia się również metabolizm organizmu, w efekcie czego we krwi ptaka pływa dużo więcej czerwonych krwinek.
3. Lot na tak duże odległości odbywa się na wysokości około 7000 metrów nad poziomem morza. Dzięki czemu ptak nie przegrzewa się podczas tak długiej aktywności fizycznej.
4. Wysokość przelotu ma znaczenie również z perspektywy tras jakie obierają ptaki. Szlamniki podczas migracji wykorzystują bowiem sztormy pacyficzne oraz prądy powietrzne.³
5. Brak przerw w locie oznacza dla ptaka długi czas bez jedzenia i picia. Niedobory uzupełniane są również z wody powstałej na skutek rozpadu tłuszczy i białek w ciele zwierzęcia.

Ochrona gatunkowa

W 2015 roku status szlamnika – limosa lapponica – został zmieniony przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody z (IUCN) z gatunku najmniejszej troski (LC) na bliski zagrożenia (NT). Liczebność populacji tego gatunku określa się na około 1 090 000 do 1 150 000 osobników. Trend populacji uważa się za spadkowy.

W Polsce jest to gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Galeria

Przypisy i źródła:

1. Ross, Tobias Alexander (2018). The roles of morphology, individuality and arrival from migration in the foraging ecology of bar-tailed godwits at the Manawatū River estuary (MSc thesis). Massey University.
2. McCaffery, B.; Gill, R. (2001). „Bar-Tailed Godwit (Limosa lapponica)”. In Poole, A.; Gill, F. (eds.). Birds of North America. 581. Philadelphia, PA: The Birds of North America, Inc.
3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Szlamnik_zwyczajny

• Biegus zmienny – wygląd
• Występowanie
• Biotop
• Pożywienie
• Zachowanie i charakterystyka
• Zwyczaje lęgowe
• Ochrona gatunkowa
• Biegus zmienny – ciekawostki

Biegus zmienny – wygląd

Biegus zmienny (Calidris alpina) średniej wielkości ptak z rodziny bekasowatych, rzędu siewkowych. Wielkością ptaki te mogą być porównywane ze szpakami, ale na tym podobieństwa się kończą. Biegus zmienny jest dość krępy, ze stosunkowo krótką szyją i małą głową. Samce są odrobinę mniejsze niż samice, ale obie płcie ubarwione są jednakowo, co czyni je bardzo trudnymi do odróżnienia.

W szacie godowej biegus zmienny na wierzchu ciała przybiera rudawobrązową barwę z ciemnymi plamkami. Gardło ma jasne z ciemnym dość gęstym kreskowaniem. Bardzo charakterystyczną cechą dla biegusów zmiennych w szacie godowej jest czarna plama na piersi i brzuchu sięgająca aż do podogonia^₁. W szacie spoczynkowej czarna plama znika, wierzch ciała staje się szarawy. Pozostaje jedynie kreskowanie gardła, ale ono również nieco blaknie. Osobniki młodociane są podobne do dorosłych w szacie godowej, ale bez czarnej plamy na brzuchu.

W każdej szacie biegusy zmienne mają kilka cech niezmiennych. Nogi i dziób, są one zawsze czarne. Dziób jest lekko zakrzywiony w dół i jest delikatnie dłuższy niż głowa.

W locie widać wyraźną czarną plamę (szata godowa) oraz biały pas przez skrzydła i białe boki kupra.

Wymiary

Biegus zmienny charakteryzuje się dużą… zmiennością jeśli chodzi o wymiary poszczególnych osobników. Dobitnie można się o tym przekonać uczestnicząc w obrączkowaniu ptaków na obozie Kuling – opis mojej wyprawy tam, znajdziecie tutaj – KULING – wyprawa na obóz obrączkowania ptaków siewkowych.

• długość ciała od 16 do nawet 23 centymetrów
• rozpiętość skrzydeł od 33 do 40 centymetrów
• masa ciała około 35 do 80 gramów

Występowanie

Biegus zmienny – Calidris alpina – to w zdecydowanej większości ptak migrujący. Populacje osiadłe notowane są raczej sporadycznie, najbliższa taka kolonia to Wielka Brytania. Gatunek ten w sezonie lęgowym możemy spotkać na północy Europy, Azji i Ameryki Północnej oraz na wschodnim wybrzeżu Grenlandii. Zależnie od jego występowania dzieli się ten gatunek na różne podgatunki.

W Polsce ptaki te spotyka się jedynie na przelotach, głównie na wybrzeżu. Migracja wiosenna ma miejsce zazwyczaj od marca do maja, powrót na zimowiska trwa od lipca do października. Dawniej ptaki te podejmowały lęgi w naszym kraju, w latach 80 XX wieku krajową populację lęgową szacowano na około 80 do 100 par. Ostatnie potwierdzone dane o lęgu biegusa zmiennego w Polsce pochodzą z 2004 roku₂.

Zimowiska tego gatunku to zazwyczaj podmokłe tereny i wybrzeża mórz dużo bliżej równika niż tereny lęgowe. W Europie zimą najliczniej spotyka się je w basenie Morza Śródziemnego.

Biotop

Jego typowym biotopem są torfowiska, tundra i otwarte tereny podmokłe. Gatunek ten preferuje odsłonięty teren bez drzew i krzewów. Miejsca lęgowe to zazwyczaj nadmorskie wilgotne łąki o kępiastej strukturze. Podczas wędrówek ptaki te zatrzymują się na piaszczystych i mulistych plażach, na dnach spuszczonych stawów hodowlanych i zbiornikach zaporowych. Regularnie widywane również na śródlądziu.

Pożywienie

Biegusy zmienne poszukują pożywienia wyłącznie na ziemi, służy im ku temu wyspecjalizowany dziób, którym wybierają pokarm z wody, mułu i piasku. Dziób przystosowany jest także do sondowania nim miękkiego podłoża w poszukiwaniu jedzenia. Żerując praktycznie non stop pozostają w ruchu, szybko biegają po wilgotnym gruncie, co często płoszy ich ofiary i ułatwia zdobywanie pożywienia. W ich menu znajdziemy mięczaki, bezkręgowce, ślimaki, larwy owadów i skorupiaków oraz części zielone roślin.

Zachowanie i charakterystyka

Biegusy zmienne to ptaki, które na zimowiskach zbierają się w liczące nawet tysiące osobników stada. Podczas migracji można spotkać je również w stadach, lecz nie tak licznych. W locie zdolne są do bardzo ostrych skrętów i niespodziewanego lądowania. Bardzo często widuje się je w stadach mieszanych z innymi siewkowymi ptakami.

Nie są to ptaki ani przesadnie ufne, ani płochliwe. Dystans ucieczki tego gatunku sprawia, że obserwowanie i fotografowanie go nie jest wymagające. Jeśli obserwator dobrze się ukryje, ptaki podczas żeru potrafią podejść na kilka metrów.

Ciemny wierzch i jasny spód ciała tego ptaka powodują, że stada biegusów zmiennych w locie często migocą, co bardzo dobrze przedstawia poniższy film pochodzący z kanału Ray H na YouTube.

Zwyczaje lęgowe

Biegus zmienny wyprowadza w roku tylko jeden lęg. Samiec rozpoczyna toki tuż po powrocie na tereny lęgowe, zajmuje wybrane przez siebie terytorium, szykuje w nim kilka potencjalnych gniazd i stara się zwabić samice. Początkowo, aby zwrócić uwagę płci pięknej, samiec patroluje swój rewir w nierównym locie i wydaje z siebie niski trel, po czym wzbija się pionowo w górę i nagle opada. Samica, której takie popisy przypadną do gustu, wybiera jedno z przygotowanych przez samca miejsc na gniazdo i wyścieła je źdźbłami trawy, liśćmi i mchem. Gniazdo kryje się w trudno dostępnych miejscach w kępach trawy osłoniętych wyższą roślinnością.

Samica składa 4 jaja, które następnie są wysiadywane przez oboje rodziców, przez okres około trzech tygodni. Po wykluciu pisklętami zajmuje się głównie samiec, choć samica też ma w tym swoją rolę₃. Młode biegusy zmienne uzyskują zdolność lotu po około 3-4 tygodniach od wyklucia.

Ochrona gatunkowa

W Polsce biegus zmienny jest gatunkiem objętym ochroną ścisłą, wymagającym ochrony czynnej₄.

Wetlands International w roku 2015 szacowało globalną liczebność tego gatunku na 4 295 000 – 6 800 000 osobników. Trend populacji Calidris alpina uznawany jest za spadkowy. Spowodowane jest to postępującym osuszaniem podmokłych łąk, zanikaniem naturalnych plaż, zarastaniem dogodnych siedlisk trzciną oraz nadmierna presja ludzka na plaże nadające się do ich bytowania.

Biegus zmienny – ciekawostki

• Pomimo małych rozmiarów biegus zmienny to gatunek długowieczny. Podczas badań i obrączkowania ptaków często łapią się ptaki liczące sobie ponad 20 lat. Rekordzista miał 24 lata^₅.
• U ptaków tego gatunku zaobserwowano nietypowe zachowania względem piskląt. Znane są przypadki „adoptowania” piskląt i porzucania przez rodziców jeszcze nielotnych młodych, bez widocznych powodów^₆.
• Biegus zmienny występuje w 10 podgatunkach:
  – Calidris alpina arctica
  – Calidris alpina schinzii
  – Calidris alpina alpina
  – Calidris alpina centralis
  – Calidris alpina sakhalina
  – Calidris alpina actites
  – Calidris alpina kistchinskii
  – Calidris alpina arcticola
  – Calidris alpina pacifica
  – Calidris alpina hudsonia
  Różnice pomiędzy tymi podgatunkami polegają głównie na zasięgu ich występowania. Różnice w wyglądzie ptaków są bardzo trudno dostrzegalne₇.
• Biegus zmienny pierzy się podczas migracji, co jest niezbyt często spotykaną procedurą wśród ptaków.

Bibliografia i przypisy

1. Svensson L., Mullarney K., Zetterstrom D.: Przewodnik Collinsa Ptaki – MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2017
2. Chylarecki P., Sikora A., Cenian Z., Chodkiewicz T. (red.): Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny. Wydanie 2. Warszawa: GIOŚ, 2015
3. http://ptaki.info/biegus_zmienny
4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
5. https://www.ekologia.pl/srodowisko/przyroda/biegus-zmienny-opis-wystepowanie-i-zdjecia-ptak-biegus-zmienny-ciekawostki,20782.html
6. https://pl.wikipedia.org/wiki/Biegus_zmienny
7.  Van Gils, J., Wiersma, P. & Boesman, P.: Dunlin (Calidris alpina). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019.