• Jak wygląda sierpówka?
• Wymiary
• Występowanie i biotop
• Gołąb sierpówka, cukrówka – czy to ten sam ptak?
• Czym żywi się sierpówka?
• Lęgi
• Ochrona gatunkowa
• Ciekawostki

Jak wygląda sierpówka?

Sierpówka – Streptopelia decaocto, nazywana również synogarlicą turecką to średniej wielkości ptak z rodziny gołębiowatych. Jest to ptak nieco mniejszy od gołębia miejskiego, wielkością może przypominać kosa. Sierpówka charakteryzuje się smukłą sylwetką ciała i długim ogonem. Upierzenie kremowo-szare, na wierzchu ciała występuje lekki brązowawy nalot, a na piersi i brzuchu może pojawić się odcień różowawy. Najbardziej charakterystyczną cechą sierpówki jest czarna z białą obwolutą pół obroża w kształcie sierpa, występująca na bokach szyi ptaka¹. Od tej cechy wzięła się polska nazwa tego gołębia.

Nogi ptaka mają czerwony lub różową barwę, dziób jest ciemny na końcu i szary u nasady, a od jasnych piór na głowie wyraźnie odcina się ciemnoczerwone oko. U ptaków tego gatunku nie występują wyraźne cechy dymorfizmu płciowego. Osobniki młode nie posiadają charakterystycznego sierpa, a ich pióra są matowe i bardziej brązowawe niż u osobników dorosłych.

Wymiary

• rozpiętość skrzydeł około 60 centymetrów
• długość ciała od 28 do 33 centymetrów
• masa ciała przeważnie w granicach 150-200 gramów.

Występowanie i biotop

Sierpówka pochodzi z terenów Azji, pierwotnie zamieszkiwała pas środkowej Azji od Turcji po Chiny i Koreę. Aktualnie gatunek ten prowadzi bardzo szybką i skuteczną ekspansję. Można go spotkać w niemal całej Europie, poza północną Skandynawią i północną częścią Rosji. Synogarlica turecka została introdukowana w Japonii oraz Ameryce Północnej.

Jeszcze w latach 30 XX wieku, gatunek ten w Europie występował praktycznie tylko na Półwyspie Bałkańskim. Jednak w następnych latach zaobserwowano znaczne zagęszczenie się populacji tych ptaków, a następnie szybką ekspansję na północ i zachód. Już na początku lat 40 można je było obserwować w Wiedniu i w Polsce (głównie na Śląsku). W latach 50 ptaki te były już widywane coraz bardziej na północ naszego kraju, pierwszych stwierdzeń również dokonano w Holandii i na Wyspach Brytyjskich. Lata 60 XX wieku to kolejne tereny, na których można było obserwować lęgowe pary tych ptaków – Litwa, Łotwa, Estonia, południowa część Półwyspu Skandynawskiego. Do lat 70 sierpówka skolonizowała prawie całą Europę Środkową, a dziś jest to pospolity ptak lęgowy na niemal całym kontynencie².

Gołąb sierpówka mógł przeprowadzić tak szybką i efektywną ekspansję na nowe terytoria dzięki rozwojowi rolnictwa, które dostarczało mu różnorodnego pokarmu. Niezmiernie ważne były jednak również odpowiednie cechy tego gatunku. Mało wyspecjalizowana dieta pozwalała łatwo dostosować się do pokarmu oferowanego przez nowe terytoria, a mała płochliwość pozwalała czerpać wiele korzyści z bliskości ludzi. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że sierpówka to typowy survivalowiec. Łatwo dostosowuje się do warunków pokarmowych i atmosferycznych. A ich częste legi pozwalają na coraz szybszy wzrost populacji.

Najczęściej sierpówki można spotkać w okolicach siedzib ludzkich, w miastach, na wsiach i terenach o luźniejszej zabudowie. Bytują często w okolicach drzew iglastych, które służą im jako noclegownie. Zasiedla też parki, ogrody, sady, aleje, podmiejskie zagajniki.

Jest to gatunek osiadły, który można spotkać w Polsce przez cały rok, nawet w okresach srogich mrozów.

Gołąb sierpówka, cukrówka – czy to ten sam ptak?

Niekiedy sierpówki nazywane są również cukrówkami. Jest to jednak nazwa błędna. Cukrówka – Streptopelia roseogrisea to gatunek bardzo podobny i spokrewniony z sierpówką, ale jednak odrębny. Występuje on głównie w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim.

Czym żywi się sierpówka?

Jak już wspomniałem gatunek ten nie ma wielkich wymagać co do pokarmu, jakim się żywi. Synogarlica turecka chętnie zjada różne nasiona i owoce rozmaitych roślin, traw i chwastów. Korzysta także z dostępnego pokarmu wystawionego dla zwierząt domowych i resztek ludzkiego pożywienia (choć nie jest to dla nich specjalnie zdrowe). Zimą chętnie sprząta resztki spod karmnika, najlepiej dokarmiać te ptaki mieszaniną ziaren.

Lęgi

Sierpówki swoje terytorium lęgowe zajmują już w marcu. Samce zaczynają wydawać głośne pohukiwania kojarzone z gołębiami. Wykonują one również swoje popisowe loty tokowe. Samiec wzbija się w dobrze eksponowanym miejscu w górę, a następnie wraca na miejsce startu spiralnym lotem w dół.

Podobnie jak w przypadku pożywienia ptaki nie wybrzydzają jeśli chodzi o miejsce na gniazdo. Najwcześniej te pojawiają się w rozgałęzieniach drzew iglastych. Im temperatury są wyższe kolejne ptaki budują gniazda w bardziej eksponowanych miejscach – na drzewach iglastych, w krzewach, zaroślach, czasami na budynkach. Zazwyczaj jest to prosta i niedbale wykonana platforma z gałązek.

Sierpówki swoją ekspansję na nowe terytoria przeprowadziły dzięki możliwości szybkiego wzrostu populacji. A to za sprawą licznych lęgów. Ptak ten bowiem jest w stanie wyprowadzić nawet do 4 lęgów, a przy sprzyjających warunkach nawet do 6 lęgów! W jednym zniesieniu ptaki te wyprowadzają zazwyczaj dwa śnieżnobiałe jaja, które wysiadywane są przez oboje rodziców do dwóch tygodni. Po tym czasie na świat przychodzą pisklęta, które są typowymi gniazdownikami. Opuszczają schronienie dopiero po 20 dniach od wyklucia, kiedy uzyskują zdolność latania.

Ochrona gatunkowa

W Polsce sierpówka – Streptopelia decaocto – jest objęta ścisłą ochroną gatunkową. Według szacunków BirdLife International z 2015 roku światowa populacja tego gatunku liczyła około 45 – 70 milionów dorosłych osobników. Trend populacji, co pewnie Cię nie zaskoczy, uznawany jest za wzrostowy³.

Na Czerwonej Liście Ptaków Polski sierpówka jest przypisana do kategorii najmniejszej troski (LC)⁴.

Ciekawostki

• Zimą ptaki te gromadzą się w kępach drzew na nocleg. Czasami taka noclegowania może liczyć nawet kilkaset osobników.
• Sierpówka jest gatunkiem synantropijnym – co to oznacza dowiesz się ze wpisu – Twitching, drapol i kantarek – czyli słownik pojęć ornitologicznych
• Jak większość gołębi sierpówki łączą się w pary na całe życie⁵.

Przypisy i bibliografia

1. Svensson L., Mullarney K., Zetterstrom D.: Przewodnik Collinsa Ptaki – MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2017
2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Sierp%C3%B3wka#cite_note-iucn1-6
3. Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
4. Streptopelia xanthocycla, The IUCN Red List of Threatened Species
5. Jej wysokość gęś – Jacek Karczewski, Wydawnictwo Poznańskie 2019

• Jak wygląda gołąb grzywacz?
• Wymiary
• Występowanie gatunku
• Biotop
• Tryb życia ptaka
• Lęgi
• Ochrona gatunkowa
• Ciekawostki

Jak wygląda gołąb grzywacz?

Grzywacz (Columba palumbus) jest zdecydowanie największym gołębiem w Polsce, ale nie tylko to sprawia, że identyfikacja tego gatunku jest dość łatwa. Pióra na głowie ptaka mają kolor niebieskoszary, który płynnie przechodzi w kolor szarobrązowy od karku poprzez grzbiet ciała aż po pokrywy skrzydeł. Bardzo charakterystyczny jest układ i kolor piór na szyi ptaka. Grzywacz na bokach szyi posiada pióra, które ułożone są warstwami, przez to często wyglądają one jakby były one oddzielone od siebie drobnymi rowkami. Jest to cecha typowa dla ptaków z rodzaju Columba. Natomiast typowa dla samego grzywacza jest duża jasna plama na boku szyi, z którą wiąże się polska nazwa tego gatunku.

Lotki I rzędu czarne z białą krawędzią, lotki II rzędu są szare, ciemniejące na końcach. Pokrywy podogonowe, dolna część grzbietu i kuper u tego gatunku przybierają kolor niebieskoszary, w odcieniu podobnym do piór na głowie. Pierś ptaka ma kolor czerwonawy, który w stronę brzucha jaśnieje aż do odcieniu różu.

Dziób grzywacza jest lekko haczykowaty, żółty z jasną końcówką i czerwoną nasadą. Oko ptaka dorosłego charakteryzuje się wyraźnie żółtą tęczówką. u tego gatunku nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy, choć samiec jest lekko cięższy niż samica.

Wymiary

• Rozpiętość skrzydeł od 70 do 75 centymetrów
• Długość ciała około 41-45 centymetrów
• Długość ogona od 14 centymetrów
• Długoś dzioba 26 – 28 milimetrów
• Masa ciała od 290 do 700 gramów

Występowanie gatunku

Columba palumbus jest gatunkiem częściowo wędrownym, który dzieli się na 5 podgatunków występujących w różnych regionach świata:

• Columba palumbus palumbus – gatunek nominatywny występujący w północno-zachodniej Afryce i Europie od wschodu od Syberii, aż po zachodnie wybrzeża Portugali.
• Columba palumbus casiotis – centralna Azja, kraje takie jak – Kazachstan, Uzbekistan, Afganistan, północny Oman, południowo-wschodni Iran i północny Pakistan.
• Columba palumbus maderensis – maderski gołąb leśny, występował na Maderze, prawdopodobnie podgatunek ten zaniknął
• Columba palumbus azorica – podgatunek występujący na Azorach.
• Columba palumbus iranica – występujący na terenie północnego i zachodniego Iranu oraz na południowy wschód od Morza Kaspijskiego.

Biotop

Największy gołąb w Polsce pierwotnie występował w niezbyt gęstych lasach liściastych i mieszanych. Mniej więcej w połowie dziewiętnastego wieku gatunek ten zaczął swoją ekspansję na tereny miejskie i pobliża ludzkich osiedli i zabudowań. Od tamtej pory grzywacz jest coraz częstszym bywalcem miejskich parków, skwerów, ogródków działkowych i podmiejskich terenów rekreacyjnych. Proces ten rozpoczął się na zachodzie Europy i stopniowo postępuje coraz bardziej na wschód.

Ptaki te zamieszkują także zadrzewione nieużytki, ugory i zadrzewienia polne. W Alpach gatunek ten notowany jest do wysokości 1600 metrów nad poziomem morza, natomiast w Himalajach podczas lata dociera on nawet na wysokość 3000 m n. p. m.

Tryb życia ptaka

Ptaki te możemy w Polsce obserwować przez cały rok. Skład posiłków jest zróżnicowany i uzależniony od pory roku. Wiosną chętnie zjadają ślimaki, drobne owoce, pędy roślin i nasiona dziko rosnących roślin. Latem ten gatunek gołębia wyczekuje żniw, kiedy to ich ulubionym pokarmem są resztki zbóż pozostałe na polach.

Jesienią ptaki zbierają się w większe grupy i wspólnie na polach uprawnych gdzie zjadają resztki warzyw. Wówczas najchętniej żerują na brukselce i szpinaku.

Lęgi

Najbardziej aktywne pary tych ptaków mogą wyprowadzić aż do 4 lęgów w ciągu roku. Okres lęgowy uzależniony jest od miejsca gniazdowania pary. Najwcześniej i najdłużej lęg prowadzą miejskie populacje, zaczynają już w połowie lutego, a kończą w okolicach listopada. Poza miastami sezon lęgowy grzywacz przeprowadza zazwyczaj w okresie od lutego do września.

Grzywacz odgrywa dość charakterystyczny i łatwy do zaobserwowania lot tokowy. Ptak wzbija się wysoko w powietrze i głośno klaszczą skrzydłami, po czym szybują w stronę partnerki.

Gniazdo tych ptaków zazwyczaj znajduję się kilka metrów nad ziemią. Para ptaków najczęściej lokuje je w koronie niewysokiego drzewa lub wysokiego krzewu, na budynku lub skalnej półce. Typowo dla gołębi nie jest to majstersztyk inżynierii, zazwyczaj są to niedbale gałązki tworzące płaską platformę o średnicy około 25 centymetrów.

Pojedyncze zniesienie u tego gołębia to zazwyczaj jedno lub dwa śnieżnobiałe jaja, rzadko zdarza się większa liczba, która nigdy nie przekracza 4. Wysiadywaniem zajmują się oboje rodzice przez około 17-18 dni. Typowo dla wszystkich gołębi pisklęta przez kilka dni po wykluciu dokarmiane są mleczną wydzieliną wytwarzaną w wolu rodziców. Po tym czasie, rodzice przyzwyczajają młode do standardowego pożywienia.

Pisklęta grzywacza pozostają w gnieździe dość długo. Od czasu wyklucia do opuszczenia gniazda mija niekiedy nawet 5 tygodni. Po tym czasie młode ptaki nadal znajdują się pod opieką samca, który najczęściej dokarmia je jeszcze przez około 2 tygodnie.

Ochrona gatunkowa

Największy gołąb w Polsce jest gatunkiem łownym. Sezon polowań na grzywacze trwa od 15 sierpnia do 30 listopada.

Według danych pochodzących z Biuletynu Monitoringu Przyrody za lata 2013 – 2018¹ wydanego przez Instytut Ochrony Środowiska krajową populację tego gatunku szacuje się na 1 – 1,3 miliona par. Jest to silnie wzrostowy trend liczebności.

Ciekawostki

• Grzywacz to największy gołąb w Polsce i Europie. Natomiast największym gatunkiem gołębia na świecie jest osiągający masę ciała nawet do 2,5 kilograma koroniec plamoczuby. Gatunek endemicznego gołębia Nowej Gwinei.
• Bardzo charakterystyczny dla tego gołębia jest odgłos wzbijającego się w powietrze ptaka. Podrywając się do lotu ptak ten wydaje głośny klaszcząco – trzepoczący dźwięk.
• Gołębie te są świetnymi modelami do trenowania fotografii. Szczególnie poza okresem lęgowym są one bardzo towarzyskie i mało płochliwe.
• Przez stulecia gatunek ten był w Europie prześladowany. Był on uważany za szkodnika żerującego na uprawach rolnych. Tymczasem grzywacz podobnie do innych ptaków nie jest wyłącznie zły czy dobry. Faktycznie lubi on częstować się dojrzewającymi plonami, jednak nie można lekceważyć roli pozytywnej jaką odgrywa w rolnictwie, wyjadając nasiona roślin uważanych za chwasty.²
• Ptaki te pierzą się dwukrotnie w ciągu roku. Dorosłe osobniki w kwietniu lub maju oraz na przełomie września i października. Młode pierzą się po raz pierwszy od stycznia do kwietnia, i po raz drugi na przestrzeni września, października i listopada.

Bibliografia i przypisy

• ¹ Biuletyn Monitoringu Przyrody 2013 – 2018, Instytut Ochrony Środowiska – https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf
• wikipedia – https://pl.wikipedia.org/wiki/Grzywacz_(ptak)
• ²Niech żyją! – https://niechzyja.pl/pechowa-13-tka/grzywacz/