
Świstun zwyczajny (Mareca penelope) to średniej wielkości ptak z rodziny kaczkowatych, którego identyfikacja nie powinna stanowić wielkiego wyzwania nawet dla początkującego obserwatora ptaków. Szczególnie łatwy w rozpoznaniu jest samiec świstuna w szacie godowej. Jego najwyraźniejszą cechą jest brązowa głowa z jasnym kremowym paskiem ciągnącym się przez środek, wyraźnie odcinająca się od rdzawej szyi.
Wierzch ciała świstuna ma kolor popielaty z drobnymi poprzecznymi biało-czarnymi prążkami. Spód ciała jaśniejszy, a podogonie czarne. Na skrzydłach widać charakterystyczne zielone lusterko i podłużną białą plamę. W szacie spoczynkowej samiec przyodziewa mniej jaskrawe ubarwienie. Głowa, szyja, wole i boki ciała przybierają ciemnobrązowe kolory. Wierz ciała ciemnieje, a pierś staje się wyraźnie ruda.
Czym jest lusterko, kantarek, szata juwenalna? – Dowiedz się ze słownika pojęć ornitologicznych

Samica ubarwiona dużo skromniej jak to bywa u kaczek. Upierzenie u samic występuje w kolorze szarym, brązowym lub miks tych kolorów. Na piórach występują liczne ciemniejsze plamki. Skrzydła samicy są szare z czarnym, mieniącym się na kolor zielony lusterkiem.
Zarówno samca i samice można rozpoznać po szaroniebieskim dziobie z czarną końcówką i głowie z mocno zaokrąglonym czołem. Młode ptaki przybierają upierzenie podobne do samicy.

Świstun to gatunek typowo północny, swoje lęgi wyprowadza zazwyczaj w północnej części Europy i Azji. Kaczka ta zimuje w zachodniej i południowej Europie, w Afryce, najliczniej w częściach wschodniej i północnej oraz w południowej części Chin i na półwyspie Indyjskim.
W Polsce gatunek ten spotykany jest najczęściej na przelotach. Migracja wiosenna na lęgowisko odbywa się na przełomie marca i kwietnia. Jesienny powrót na zimowisko świstuny zaczynają zazwyczaj w okolicy września i października. Nieliczne ptaki zostają u nas na zimę.
Jako gatunek lęgowy świstun zwyczajny w Polsce jest na skraju wymarcia. Jeszcze w XX wieku gatunek ten gniazdował na Pomorzu i Mazurach, w XXI wieku jak dotąd stwierdzono dwa przypadki lęgowych par w Polsce.
Kaczka ta preferuje gęsto zarośnięte zbiorniki i cieki wodne, ale charakteryzujące się również obszarami czystej, nie zarośniętej tafli wody. Widuje się je na rzekach, jeziorach, stawach rybnych i bagnach. Podczas migracji ptaki te chętnie zatrzymują się na przybrzeżnych wodach morskich i rozlewiskach rzek.

Gatunek ten żywi się w zdecydowanej większości zielonymi częściami roślin wodnych. Mogą to być źdźbła, bulwy, łodygi, kłącza. Najchętniej żeruje w płytkiej wodzie lub na lądzie.
Jako dodatek do menu nie pogardzi również mięczakami.
Toki tych kaczek odbywają się jeszcze na zimowiskach, więc podczas wiosennych migracji ptaki dobrane są już w pary. Ich rytuał godowy rozpoczyna samiec, który krąży wkoło samicy z nastroszonymi piórami głowy i sterczącymi piórami na grzbiecie. Zadziera on głowę do góry i wydaje przeciągły dźwięk przypominający świt.
Mareca penelope w odróżnieniu od innych gatunków kaczek jest dość wierny. Więź łącząca samca z samicą jest silniejsza i rzadziej dochodzi do skoków w bok.

Po dotarciu na lęgowisko ptaki niemal od razu szukają miejsca dogodnego na gniazdo. Jego budową zajmuje samica. Najczęściej jest ono ulokowane w ukryciu pod krzewami lub w kępach gęstej trawy. Jako budulca samica używa suchych gałązek, które następnie wyścieła drobnymi piórkami z własnego brzucha.
Jaja w gnieździe pojawiają się najwcześniej w maju. Zazwyczaj jedno zniesienie liczy od 4 do nawet 11 jajek. Ich wysiadywaniem zajmuje się samica. Samiec w tym czasie pozostaje w pobliżu i dogląda partnerki. Pisklęta wykluwają się mniej więcej po 3 tygodniach wysiadywania.
Młode świstuny opuszczają gniazdo już po 1 dniu, natomiast zdolność lotu nabywają dopiero po około 45 dniach dorastania.
W Polsce ptak ten objęty jest ścisłą ochroną gatunkową.
Globalnie klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski choć jego populacja wykazuje tendencję spadkową. Według danych Wetlands International z 2015 roku jego światową populację szacuje się na około 1,5 miliona par.

Czernica (Aythya fuligula) to średniej wielkości ptak wodny z rodziny kaczkowatych. Czernica nazywana jest również kaczką czubatą oraz kaczką czarnoczubą. Nazwy te wiążą się z wyglądem samca, który nosi na głowie charakterystycznego irokeza.
Głowa, szyja i pierś dorosłego samca zarówno w szacie godowej jak i spoczynkowej często mieni się metalicznym fioletowym połyskiem. Skrzydła i kuper jednolicie czarne.
Samica upierzona w kolorach czarnym i brązowym. Również posiada czub na głowie, ale ozdobne pióra tworzące ów fryz są u samic dużo krótsze niż u samców. Często są one niewidoczne.
Charakterystyczne cechy dla obu płci kaczki to jasna żółta tęczówka oka oraz szaroniebieski dziób z czarnym paznokciem.

Czernica pochodzi z północnej Eurazji od Kamczatki, Skandynawię, Wyspy Brytyjskie i Islandię. Na południu granica jej występowania kończy się na Środkowej Europie.
W Polsce pojawiła się stosunkowo niedawno, bo zaczęto notować jej obecność dopiero w XIX wieku. Jest ona spotykana na całym obszarze niżowym. Czernica jest nielicznym ptakiem lęgowym w naszym kraju.
Zastanawiasz się gdzie wybrać się na ptaki – Przewodnik – Gdzie na ptaki – Lubelszczyzna
Zimowiska kaczki to głównie basen Morza Śródziemnego, Indiochiny, północne wybrzeże Afryki i Etiopa. Sporadycznie jako ptaki zalatujące widywane są nawet w Ameryce Północnej.

Czernica to kaczka, która swoje gniazda zakłada na słodkowodnych spokojnych zbiornikach lub rzekach o bardzo małym nurcie. Najczęściej są to stawy hodowlane, jeziora, starorzecza, podmiejskie zalewy. Potrzebuje gęsto zarośniętego brzegu, gdzie ukrywa swoje gniazdo oraz otwartego lustra wody, na którym się żywi.
Gniazdo czernicy można znaleźć na brzegu wśród trzcin, na platformach z obalonych pałek wodnych, a nader chętnie gnieżdżą się one na wysepkach opanowanych przez kolonie mew. Zbudowane jest ono ze świeżych części roślinności wodnej.
Ten gatunek kaczki gniazduje dopiero około czerwca, pomimo, że na swoje lęgowe tereny wraca już w okolicach przełomu marca i kwietnia.

Podczas oku kalendarzowego gatunek ten wyprowadza wyłącznie jeden lęg. Jednak bywa on bardzo obfity ponieważ samica składa od 3 nawet do 20 jaj. Przy czym średnio jest tych jaj od 7 do 10. Jajka są dość duże oliwkowozielone. Wysiadywane są wyłącznie przez samicę przez okres od 23 do 28 dni.
Pisklęta kaczki po wykluciu jeszcze tego samego dnia opuszczają gniazdo. Zazwyczaj od wyklucia do pierwszych wycieczek upływa około 12 godzin. Pisklęta są zależne od matki przez około 50 dni. Przez ten czas przebywają pod ciągłą ochroną matki, są dokarmiane, uczą się rozpoznawać niebezpieczeństwa i zdobywać pokarm.
Umiejętność lotu młode czernice nabywają dopiero po około 7 tygodniach życia.


Krzyżówka to jeden z tych gatunków ptaków, u których dymorfizm płciowy jest bardzo widoczny, szczególnie u dorosłych ptaków w szacie godowej. Pan kaczor i pani kaczka są podobnej wielkości jednak diametralnie różnią się upierzeniem.

Samiec w szacie godowej ma zieloną głowę z żółtym dziobem, odcinającą się od reszty ciała wyraźną białą obrożą. Pierś brązowa błyszcząca, grzbiet ciała matowy, również brązowy. Skrzydła brązowo-szare. Podogonie oraz sterówki czarne.
Samica krzyżówki jest upierzona skromniej, w większości jest brązowa, a jej pióra przypominają wyglądem nakładające się łuski. Ów łuski są dużo drobniejsze przy spodzie i tyle ciała ptaka. Głowa kremowo-brązowa z ciemną przepaską na oku. Również dziób odróżnia samice od samca (szczególnie w szacie spoczynkowej kiedy samiec wyglądem nieco przypomina samice).
U obu płci występują charakterystyczne niebieskie lusterka na skrzydłach oraz pomarańczowe nogi.
Czym jest lusterko, kantarek, szata juwenalna? – Dowiedz się ze słownika pojęć ornitologicznych

Kaczka krzyżówka to ptak wędrowny jednak coraz większa populacja (szczególnie bytująca w okolicy miast) pozostaje w swoim rewirze na łagodniejsze zimy. Poza zimnymi obszarami Ameryki Północnej oraz południową częścią Azji Wschodniej zamieszkuje całą półkulę północną. Można je spotkać gniazdujące nawet na północy Grenlandii.

Populacje migrujące widywane są na przelotach od lutego do kwietnia oraz od sierpnia do grudnia. W Europie południowej i środkowej widywana jest przez cały rok. W Azji i dalekich północnych zakątkach europy tylko gniazduje.
Kaczka krzyżówka nie nurkuje, podczas żerowania zanurza w wodzie tylko przednią część ciała, przez co nad wodę wystaje tylko w komiczny sposób uniesiony kuper ptaka. Krzyżówka jest ptakiem wszystkożernym jednak przeważającym składnikiem jej diety są rośliny wodne. Kaczki te swój jadłospis uzupełniają również pokarmem zwierzęcym – skorupiakami, larwami komarów, chrząszczami oraz innymi zwierzętami wodnymi.

Niestety podobnie jak w przypadku łabędzi niemych nadal pokutuje błędne przekonanie, że w okresie zimowym ptaki te można dokarmiać chlebem. Kaczka krzyżówka, u której pieczywo często pojawia się w menu jest narażona na bardzo przykre choroby układu pokarmowego oraz nieuleczalne anielskie skrzydło.
Poza okresem lęgowym można spotkać je w dużych stadach. W minioną zimę na Zalewie Zemborzyckim można było obserwować stado liczące około 1400 ptaków, odpoczywające na skraju cieniutkiego lodu.
Kaczka krzyżówka do lęgów przystępuje od kwietni do lipca i podczas tego okresu wyprowadza jeden lęg. Gniazdo krzyżówek najczęściej można znaleźć w szuwarach, trzcinowiskach, na drzewach lub w trawie na zalewowych nieużytkach. Populacje tych ptaków żyjące w miastach, np. w miejskich parkach chętnie korzystają z budek lęgowych dla kaczek, a także innych kryjówek blisko człowieka. Spotykane są nawet gniazda na balkonach na niskich piętrach.

Kaczory podczas toków starają się zaimponować samicom, poprzez przyjęcie dumnej pozy z wysoko uniesioną głową i uniesionym kuper, w taki sposób, aby zaprezentować obserwującym go samicom wygięte czarne sterówki. Kiedy samica wybierze już interesującego ją samca, ten przypieczętowuje jej wybór poprzez dumną prezentację niebieskich lusterek na skrzydłach.
Co ciekawe kaczory tracą zainteresowanie samicą kiedy ze złożonych jaj wyklują się pisklęta. Wychowanie młodych zatem jest zadaniem wyłącznie samicy. Zdarzają się sytuacje, w których kaczory zmuszają niesparowane ze sobą samice do parzenia, takie gwałty niekiedy kończą się nawet utonięciem samicy.
Podczas lęgu samica składa nawet do 12 jaj, z których po około 28 dniach wykluwają się szarobrązowe pisklęta, które nie oddalają się od matki przez dłuższy czas. Umiejętność lotu młode krzyżówki nabywają po około 50-60 dniach od wyklucia.


Łabędź niemy (łac. Cygnus olor) jest częściowo wędrownym ptakiem z rodziny kaczkowatych. Jest to najbardziej pospolity w Polsce gatunek łabędzia, którego można podziwiać przez cały rok.
Łabędzie bardzo łatwo odróżnić od innych ptaków, jednak kłopotliwe może być rozróżnienie łabędzia niemego, od łabędzia krzykliwego i czarnodziobego. Łabędź niemy podobnie jak swoi kuzyni (krzykliwy i czarnodzioby) jest cały biały z ciemnymi mocnymi nogami. Charakterystyczna dla łabędzie jest długa smukła szyja. To co pozwala odróżnić trzy wymienione powyżej gatunki ptaków to właśnie dziób.
Łabędź niemy posiada pomarańczowy dziób z drobnym czarnym paznokciem na końcówce. U nasady zaś można zauważyć czarną narośl. Narośl ta jest zdecydowanie większa u samców w okresie godowym.
Młode łabędzie nieme wyróżniają się szarym upierzeniem i szaroczerwonym dziobem bez charakterystycznej narośli.
Cygnus olor to najcięższy z lotnych ptaków występujących w Polsce. Aby poderwać się do lotu łabędź potrzebuje kilkudziesięciu metrów rozbiegu po powierzchni wody. Zdarza się, że startują one również z ziemi, jednak potrzebują do tego płaskiego terenu.
Łabędzie podczas startu zawsze ustawiają się pod wiatr. Dopiero po wzbiciu się w powietrze zmieniają kierunek lotu. Zazwyczaj latają one dość nisko, na wysokości około 50 metrów.
Warto również przyjrzeć się lądowaniu na wodzie, potężne nogi służą ptakowi do ślizgów, wyglądających jak jazda na nartach wodnych.
Łabędzia niemego można spotkać w Polsce praktycznie na terenie całego kraju, jednak najliczniej występuje on na obszarach nizinnych. Można je spotkać na większości akwenów wodnych – stawy, rzeki o powolnym nurcie, jeziora, starorzecza, zalewy, zbiorniki miejskie i wiejskie.
Preferują zbiorniki z dużą ilością trzcin, podczas przelotów na zimowiska zatrzymują się na dowolnych zbiornikach, nawet bardzo małych.

Często zimują w Polsce, najczęściej zbierają się wówczas w większe stada i przebywają w okolicach, w których dokarmiane są przez ludzi.
Gniazdo najczęściej jest pływające wśród trzcin. Spotyka się również gniazda na lądzie, ale zawsze wybierane są spokojne, trudno dostępne miejsca. Podstawę gniazda łabędzi tworzą gałęzie, patyki, grubsze chwasty. Na wierzch ptaki układają liście trzcin i sitowia, natomiast wnętrze wyściełane jest drobnym materiałem i piórami puchowymi.
Samiec zajmuje się dostarczaniem materiału na budowę gniazda, zaś to samica jest głównym inżynierem i budowniczym.
Dobieranie w pary samotnych dorosłych minimum 3 letnich osobników odbywa się na jesieni. Łabędzie nieme zazwyczaj pozostają sobie wierne na bardzo długo. Choć badania potwierdzają, że rozwody również się zdarzają. Para na wiosne wybiera swoje terytorium, którego samiec będzie zaciekle bronił. Terytorium musi spełniać trzy ważne wymogi:
Jaja składane są w kwietniu lub maju. Samica składa od 5 nawet do 9 jaj, a w niewoli zdarzają są lęgi nawet z 12 jaj. Wysiadywanie jaj to praca dla samicy na okres około 35 dni. Samiec w tym czasie broni gniazda, terytorium. Zmiana w wysiadywaniu odbywa się na krótko, w momentach kiedy samica wychodzi z gniazda żeby się pożywić.



Pisklaki łabędzia niemego są typowymi zagniazdowynikami (bardzo szybko po wykluciu mogą opuścić gniazdo). Pozostają jednak pod opieką obu rodziców. Zdolność lotu nabywają dopiero po około 4 – 5 miesiącach.
Cygnus olor najczęściej żywi się pokarmem roślinnym, lecz nie wzgardzi również małżami, larwami owadów i ślimakami. Przysmakiem piskląt są zbutwiałe części roślin dostarczane głównie przez matkę.
Pojawia się coraz więcej informacji, że anielskie skrzydło niekoniecznie jest spowodowane dokarmianiem chlebem. Nie ma jeszcze jednoznacznych informacji, kiedy takie się pojawią na pewno zamieszczę tutaj kolejną aktualizację.
Dieta łabędzi jest bardzo ważna, nieodpowiednie odżywiania może prowadzić do nieuleczalnej choroby nazywanej anielskim skrzydłem. Do rozwoju choroby może prowadzić np. dokarmianie ptaków pieczywem!
Po więcej szczegółów na temat tej choroby odsyłam Was do Wikipedii – https://pl.wikipedia.org/wiki/Anielskie_skrzyd%C5%82o

O tym jak prawidłowo dokarmiać ptaki przeczytasz w artykule:
Dokarmianie ptaków – kiedy, jak i czym dokarmiać ptaki?
baśń Hana Christiana Andersena – Brzydkie kaczątkoŁabędź niemy w Polsce jest ob objęty ścisłą ochroną gatunkową.