• Jak wygląda wrona siwa?
• Charakter wrony
• Występowanie
• Biotop
• Czym żywi się wrona?
• Zwyczaje lęgowe wrony
• Wrona siwa w kulturze
• Ochrona gatunkowa
• Ciekawostki o wronie siwej

Jak wygląda wrona siwa?

Wrona siwa (Corvus corone) to średniej wielkości ptak z rodziny krukowatych. Jej charakterystyczną cechą jest czarny płaszcz piór na głowie, szyi, skrzydłach i ogonie, który kontrastuje z jasnoszarymi piórami na brzuchu i grzbiecie. Ma długie, szare nogi i czarny dziób. Tęczówki oczu są ciemnobrązowe. U tego gatunku nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy, więc w terenie nie da się odróżnić samca od samicy.

Wrona siwa mylona jest często ze swoimi krewnymi z rodziny krukowatych. Najczęściej z krukiem i gawronem, wrona siwa jest jednak mniejsza niż kruk. Dodatkowo kruk i gawron są całe czarne, więc wronę najłatwiej odróżnić po szarym brzuchu i grzbiecie.

Wronę od kawki stosunkowo łatwo odróżnić. Wrona jest sporo większa i w swojej szacie ma dużo więcej szarego koloru niż kawka. Dokładny opis kawki znajdziesz tutaj – Kawka – opis i zwyczaje miejskiego ptaka

Wymiary

• długość ciała od 48 do 53 centymetrów
• rozpiętość skrzydeł do 100 centymetrów
• masa ciała u ptaka dorosłego od 400 do 600 gramów¹

Charakter wrony

Wrony siwe podobnie jak inne ptaki z rodziny krukowatych są bardzo inteligentne i przebiegłe. Potrafią używać prymitywnych narzędzi (np. patyk do wydłubania pokarmu z trudno dostępnego miejsca) i rozumieją proste zależności przyczynowo skutkowe. Co zadziwiające ptaki te nie przechodzą testu lustra, w którym sprawdza się, czy ptak rozpozna w lustrze własne odbicie, ale potrafią go używać jako narzędzia do zdobywania pokarmu. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Auckland w Nowej Zelandii przez Felipe S. Medina Rodrigueza wykazały, że wrony potrafią zlokalizować pokarm, który jest widoczny jedynie w lustrzanym odbiciu i za jego pomocą dostać się do smakołyków.²

Są one również bardzo społeczne i potrafią uczyć się od siebie nawzajem, np. jeśli jedna wrona odkryje nowe źródło pożywienia, inne wrony mogą obserwować ją i naśladować jej zachowanie.

Jak wykazują badania wrony są zdolne również rozpoznawać ludzkie twarze i je zapamiętywać. Ptaki potrafią rozróżnić ludzi nawet pomimo prób oszukania ich poprzez zmianę typowego ubioru³.

Występowanie

Gatunek ten występuje głównie w Europie, spotyka się ją od południowej Hiszpanii po północną Skandynawię i Rosję.

W Polsce jest to średnio liczny ptak lęgowy, którego można spotkać przez cały rok. Wrony wiodą koczowniczy tryb życia, rzadko migrują na większe odległości. Występują one na terenie całego kraju, ale najczęściej można je spotkać w górach i okolicach wody – rzeki, stawy, jeziora, zalewy. Już blisko 100 lat temu zauważono, że ptaki te coraz chętniej osiedlają się w miastach.

Biotop

Ten gatunek jest przystosowany do życia w różnorodnych środowiskach, widuje się go w lasach, parkach, ogrodach, na polach i terenach miejskich. Jak już wcześniej napisałem, gatunek ten cechuje się wysoką inteligencją i posiada duże zdolności adaptacyjne, co pozwala mu przetrwać w różnych warunkach. Wrona unika jednak dużych kompleksów leśnych, najczęściej korzysta tylko ze skrajów lasu. W górach trzyma się raczej wysokości do 1300 metrów nad poziomem morza.

Coraz częściej wrony osiedlają się w pobliżu wody. Największe skupiska tych ptaków obserwuje kiedy żerują nad Zalewem Zemborzyckim. Niekiedy widuje tam dziesiątki osobników. Jest to spowodowane dużą dostępnością różnorodnego pokarmu, a ptak ten jak dowiecie się za chwilę, nie wybrzydza jeśli chodzi o jedzenie.

Ptaki te coraz śmielej poczynają sobie również w miastach, jednak tutaj konkurują o miejsca z bliskimi krewniakami – kawką i gawronem.

Czym żywi się wrona?

Wrona siwa jest ptakiem wszystkożernym, a jej dieta jest bardzo zróżnicowana. W jej menu znajdują się m.in. owady, ryby, drobne zwierzęta, padlina, owoce, zboża, odpady i nasiona. Wiosną i latem wrony siwe skupiają się na zbieraniu owoców, jagód i młodych pędów roślin, podczas gdy jesienią poszukują nasion, orzechów i żołędzi. Zimą wrony siwe poszukują pożywienia na polach (często razem z gawronami) oraz przeszukują wysypiska śmieci w poszukiwaniu odpadków. Wrony siwe są również zdolne do polowania na bezkręgowce i mniejsze zwierzęta, takie jak jaszczurki czy małe gryzonie.

Dobrym miejscem na poszukiwania jedzenia są też dla wrony zbiorniki i cieki wodne. Ptaki te nie gardzą śniętymi rybami, wyrzucanymi na brzeg skorupiakami i bezkręgowcami. Kilka miesięcy temu byłem świadkiem, jak wrona wyjadała uwięzione w małej kałuży kijanki.

Zwyczaje lęgowe wrony

Wrony siwe wyprowadzają tylko jeden lęg w ciągu roku. Samica w połowie kwietnia składa do gniazda od 4 do 6 o kolorze zielonkawym z gęstym szarobrązowym plamkowaniem. Ptaki te budują swoje gniazda najczęściej w pobliżu szczytu wysokiego drzewa. Ma ono kształt prostej platformy z małym zagłębieniem w środku. Zbudowane jest z patyków i gałązek wzmocnionych gliną i błotem. Środek często wyściełany jest łykiem drzew, trawą, włosiem, mchem, korzonkami lub piórami.

Pisklęta wykluwają się po około 3 tygodniach wysiadywania. Wysiadywanie to zajęcie typowo damskie, zajmuje się tym zatem samica, podczas gdy samiec dostarcza jej pożywienia. Dopiero po jakimś czasie od wyklucia samica opuszcza młode i również zajmuje się zdobywaniem pożywienia. Młode wrony to typowe gniazdowniki – nie opuszczają gniazda od razy po wykluciu, najczęściej zostają w nim przez kilka tygodni od wyklucia.

W przeciwieństwie do swoich krewnych – gawronów, wrony nie gnieżdżą się w koloniach. Budują osobne gniazda gdzie w spokoju i ukryciu wychowują młode. Wrony pozostają sobie wierne „aż śmierć ich nie rozłączy”.

Wrona siwa w kulturze

Wrony są ptakami, które często widuje się w pobliżu miejsc, gdzie występują martwe zwierzęta. Wyjadając padlinę, mają one duży wkład w utrzymanie równowagi biologicznej. Jednakże, ze względu na to, że widok padłych zwierząt kojarzony jest z chorobami, wrony zaczęły być kojarzone ze śmiercią. Odzwierciedla to ich wizerunek w kulturze. Wrony są często równie kojarzone z grobowcami i cmentarzami, ponieważ często przesiadują w pobliżu tych miejsc. W wielu kulturach wierzono, że wrony były posłańcami zmarłych lub że miały jakieś magiczne zdolności, dzięki czemu były w stanie przewidzieć zbliżającą się śmierć.

Mitów i poglądów na temat wron i kruków jest wiele i można by temu poświęcić cały osobny artykuł. Nie ulega jednak wątpliwości, że są one często używane w dziełach kultury jako zwiastun czegoś niedobrego. Nie bez powodu w wielu horrorach ich krakanie ma wzbudzić w nas niepokój.

Motyw wrony jest w kulturze naprawdę powszechny, wymienię choćby wrony (Nocna Straż) z Gry o Tron oraz obraz Vincenta van Gogha.

Ochrona gatunkowa

Czerwona lista ptaków Polski klasyfikuje wronę siwą jako gatunek najmniejszej troski. Trend populacji tego ptaka uznaje się za wzrostowy. W Polsce gatunek ten jest objęty częściową ochroną gatunkową. Według szacunków MPPL (Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych) za lata 2013–2018, krajowa populacja wrony siwej została obliczona na 72–94 tysiące par lęgowych⁴. Ponieważ jest to gatunek bardzo pospolity, nie prowadzi się czynnych zabiegów ochronnych.

Ciekawostki o wronie siwej

• Wrony siwe dożywają średnio kilkunastu lat.
• Wrony podobnie jak inne ptaki krukowate są bardzo częstym obiektem badań nad inteligencją ptaków.
• W Polsce występuje również bliski krewny wrony siwej czarnowron. Jest to gatunek u nas bardzo rzadki.
• Na terenach, na których powszechnie występują wrona i czarnowron, ptaki te często dobierają się w międzygatunkowe pary zdolne do reprodukcji.
• Wrony znane są z podkradania pożywienia innym zwierzętom, często nękają one ptaki drapieżne, aby odebrać im zdobycz.

Przypisy i źródła

1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrona_siwa
2. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347211003307
3. Claudia A. F. Wascher, Georgine Szipl, Markus Boeckle, Anna Wilkinson. You sound familiar: carrion crows can differentiate between the calls of known and unknown heterospecifics. Animal Cognition, 2012
4. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.

• Jak wygląda sójka
• Wymiary
• Występowanie i biotop
• Co je sójka
• Lęgi
• Czy sójka lata za morze?
• Ochrona gatunkowa
• Ciekawostki

Jak wygląda sójka

Sójka zwyczajna ( łac. Garrulus glandarius, eng. jay) to średniej wielkości ptak z rodziny krukowatych. W Polsce, wobec tego ptaka używa się także nazwy sójka żołędziówka.

Gatunek ten jest dość łatwy do identyfikacji nawet dla początkującego obserwatora ptaków. Zdecydowanie jest to najbardziej barwny przedstawiciel rodziny krukowatych. Większa część upierzenia przybiera pastelowy kolor rdzawobrązowy. Kuper i pokrywy dolne ogona są białe, natomiast sterówki i końcówki skrzydeł czarne. Na głowie również dominuje kolor brązowy, jednak dość wyraźnie odróżnia się białe czoło z ciemnym kreskowaniem oraz mocno kontrastujący czarny wąs ciągnący się od kantarka ku szyi. Mocny dziób u tych ptaków przybiera zazwyczaj kolor stalowy lub czarny, nogi zaś są koloru jasnobrązowego.

Nie wiesz czym są sterówki, lotki lub kantarek? Sprawdź słownik pojęć ornitologicznych >>

Najbardziej charakterystycznym elementem ubarwienia sójki jest lusterko na skrzydle. Pióra układają się tam w błękitno-biały panel z czarnym kreskowaniem. Niebieskie lusterko, podobnie jak i inne cechy wyglądu występują zarówno u samców, jak i u samic. Obie płci są również podobnej wielkości. U tego gatunku nie występuje dymorfizm płciowy.

Młode sójki wyglądają podobnie do dorosłych, można je jednak odróżnić po mniejszej ilości czarnych kresek na czole i bardziej czerwonawym odcieniu upierzenia.

Wymiary

• Długość ciała około 32 – 35 centymetrów
• Rozpiętość skrzydeł od 52 do około 58 centymetrów
• Masa ciała około 150 – 180 gramów

Występowanie i biotop

Sójka zwyczajna (gatunek nominatywny) zamieszkuje niemal całą Eurazję oraz Afrykę w części północno-zachodniej. W Europie północna granica występowania tego gatunku kończy się na kole podbiegunowym. W Azji zaś nie zapuszczają się one tak daleko na północ, zamieszkują głównie środkowy pas kontynentu oraz liczniej na wschodnim wybrzeżu (Chiny, Japonia, Tajlandia).

W Polsce sójka zwyczajna jest pospolitym i licznie występującym ptakiem lęgowym. W gruncie rzeczy można je spotkać na terenie całego kraju, w górach gatunek ten widywany jest do wysokości około 1400 metrów nad poziomem morza.

Dawniej typowym biotopem dla sójki były grądy i lasy typu mieszanego, jednak wraz z rozwojem infrastruktury ludzkiej ptaki te, podobnie jak większość krukowatych nauczyły się korzystać z zalet bliskości człowieka. Najczęściej można je spotkać w lasach i parkach z dużą ilością dębów, jednak nie jest to im koniecznie potrzebne. Ptaki te są pospolitym widokiem w polskich parkach, sadach, zadrzewieniach śródpolnych, ogrodach, ogródkach działkowych. Unikają one jednak obszarów bezdrzewnych oraz rozległych borów iglastych.

Co je sójka?

Jadłospis sójki uzależniony jest od pory roku, zazwyczaj przeważa w nim pokarm roślinny. Wyjątkiem jest okres lęgowy, kiedy menu wzbogacone jest owadami, ich larwami, bezkręgowcami, małymi gryzoniami, jaszczurkami, pisklętami innych ptaków i zrabowanymi z gniazd jajkami. Pokarm odzwierzęcy to główne źródło żywienia piskląt tego gatunku.

Z roślinnych przysmaków sójki na pierwszy plan wysuwają się oczywiście żołędzie. To przez ogromne upodobanie tych ptaków do tego pożywienia wzięła się nazwa sójka żółędziówka. Apetyt na żołędzie jest również przyczyną, przez którą ptaki te są pomocą dla leśników. Podczas jesieni sójki zbierają spod dębów żołędzie i ukrywają je w licznych spiżarniach, o których często później zapominają. W ten sposób sójka zwyczajna przyczynia się one do rozsiewania dębów. Poza żołędziami w roślinnym menu tych ptaków znajdują się również orzechy, owoce buku, nasiona, czereśnie.

Najczęściej widuje się je żerujące w koronach drzew, rzadziej na ziemi.

Lęgi

Sójka zwyczajna wyprowadza w roku jeden lęg, ale w przypadku jego utraty często go powtarza. Sójki dobierają się w monogamiczne pary podczas grupowych schadzek na kilku wybranych drzewach. Dobrane w parę ptaki budują gniazdo zazwyczaj w środkowej partii korony drzewa w rozgałęzieniu konarów przy pniu lub na rozwidleniu gałęzi. Gniazda sójek ulokowane są nie wyżej niż 5-6 metrów nad ziemią. Są to dość luźne i płaskie konstrukcje zbudowane ze splecionych gałązek i patyków, wykończone wewnątrz miękkimi częściami roślin, sierścią, mchem i trawą.¹

Oba ptaki z pary podczas lęgu są bardzo aktywne. Wspólnie budują gniazdo, wysiadują jajka i karmią pisklęta. W czasie sezonu lęgowego ptaki tego gatunku są dużo bardziej skryte i płochliwe. W pobliżu gniazda zachowują szczególną ostrożność i ciężko je wówczas wypatrzeć.

Samica rozpoczyna składanie jaj na przełomie kwietnia i maja, codziennie jedno jajko i tak przez 5 do 7 dni. Wysiadywanie jaj trwa około 16-17 dni od złożenia pierwszego lub drugiego jajka. Jeśli para z jakiś powodów straci pierwszy lęg i nie jest jeszcze za późno, podejmuje drugą próbę, ale tym razem z mniejszą ilością jajek, około 3-4.

Pisklęta sójki to typowe gniazdowniki, które swoje pierwsze dni życia spędzając w gnieździe pilnowanym przez rodziców. Młode opuszczają je dopiero po upływie około trzech tygodni. Po opuszczenia gniazda młode nadal pozostają pod opieką rodziców, którzy je dokarmiają i strzegą przed drapieżnikami.

Czy sójka lata za morze?

Teza zawarta w zgrabnej rymowance z wiersza Jana Brzechwy jest prawdziwa, ale tylko częściowo. Otóż sójka to gatunek częściowo migrujący. Ptaki te decydują się na migrację wtedy, kiedy są do tego zmuszone. Polskie sójki wiodą zazwyczaj osiadły tryb życia. Warunki w naszym kraju rzadko bywają tak trudne, żeby ptaki z polskich populacji musiały migrować. Wiersz natomiast opowiada o jesiennej aktywności tego gatunku, kiedy ptaki te zbierają zapasy na zimę i wówczas faktycznie latają w poszukiwaniu pożywienia na mniejsze odległości.

Jednak co roku na wybrzeżu Bałtyku można obserwować liczne stada migrujących sójek. Są to zazwyczaj ptaki bytujące na północy Europy, które na zimowiska wybierają cieplejsze południowo-zachodnie rejony kontynentu.

Ochrona gatunkowa

W Polsce sójka – Garrulus glandarius – ze względu na swoją pożyteczną działalność objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Jest to gatunek określany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody jako najmniejszej troski. Europejska populacja tego gatunku szacowana jest przez BirdLife International na od 30 do 66 milionów par².

Ciekawostki

• Przez fakt roznoszenia na różne odległości żołędzi sójka przyczynia się do rozsiewania dębów. Jest to bardzo ważne, ponieważ żołędzie to prawdziwe kolosy w świecie nasion, przez co dęby rozsiewają się bardzo powoli na dłuższe dystanse. Sójka jest w tym zakresie świetnym sojusznikiem leśników.
• Niebieski panel na skrzydle ptaka nie ma w sobie ani krzty błękitnego barwnika. Niebieski odcień lusterka na skrzydle to efekt rozszczepienia światła, które odbite przez specjalną strukturę pióra wraca do naszych oczu w kolorze błękitu.
• Sójka to leśny alarm. Jest to bardzo czujny ptak, który w chwili zagrożenia alarmuje głośnymi wrzaskami całą okolicę. Inne zwierzęta nauczyły się zatem korzystać z takiej hałaśliwej sąsiadki i reagują na ostrzegawcze wrzaski tych ptaków.
• Jak inne ptaki z rodziny krukowatych, sójki cechują się wysoką inteligencją.
• Spiżarnie sójek zazwyczaj są bardzo małe, a to z bardzo praktycznych względów. Gdyby do spiżarni dobrał się intruz cały jesienny wysiłek poszedłby na marne. Zatem w jednej kryjówce ptak nie kryje więcej niż 1 do maks 3 żołędzi. Jeden ptak w sezonie może stworzyć nawet kilka tysięcy takich kryjówek.
• Ptaki te w nietypowy sposób dbają o higienę. Jako że doskonale znają swój teren, dobrze wiedzą, gdzie mogą znaleźć mrowiska, które są dla nich niczym SPA. Wystarczy tylko wylądować na środku mrowiska, trochę pogrzebać, poskakać, a oszalałe ze wściekłości mrówki zaczną przeganiać intruza. Sójkom właśnie o to chodzi. Nauczyły się one, że pancerz w postaci piór to świetna ochrona, a kwas mrówkowy, którym owady się bronią to doskonały odkażacz.³
• Sójka to bardzo różnorodny gatunek, w zależności od areału jej występowania dzieli się on na liczne podgatunki. Na ten moment jest ich 34.
• Najstarsza żyjąca na wolności sójka dożyła sędziwego wieku 16 lat i 9 miesięcy.⁴

Przypisy i bibliografia

1. Wikipedia – https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3jka_zwyczajna
2. Dane z 2015 roku, BirdLife International – https://www.iucnredlist.org/species/103723684/118779004
3. Jej wysokość gęś – Jacek Karczewski, Wydawnictwo Poznańskie 2019
4. Robinson, R. 2005. „BirdFacts: profiles of birds occurring in Britain & Ireland” (On-line). Jay Garrulus glandarius [Linnaeus, 1758].

• Jak wygląda kawka zwyczajna?
• Występowanie
• Biotop
• Pożywienie
• Obyczaje i zachowanie kawki
• Obserwacje kawki
• Lęgi kawki zwyczajnej
• Ochrona gatunkowa
• Kawka – ciekawostki o ptaku

Jak wygląda kawka zwyczajna?

Kawka zwyczajna (Corvus monedula) to średniej wielkości ptak z rodziny krukowatych. Jest to najmniejszy spośród przedstawicieli ptaków krukowatych występujących w Polsce, wielkością przypominający gołębia. Charakteryzuje się czarno szarym ubarwieniem piór. Głowa i spód ciała kawki mają kolor srebrzystej szarości, zaś wierzch, skrzydła i ogon połyskująco czarne. Na głowie ptaka, od czoła do karku występuje charakterystyczna czarna czapka.

Obie płci ubarwione są jednakowo. Nogi ptaka mają kolor czarny. Dziób również koloru czarnego jest dość szeroki, spiczaście zakończony. Tęczówka oka u młodych osobników ma kolor brązowawy, a z wiekiem staje się srebrzysto-błękitna₁.

Osobniki stare często ulegają siwieniu, dlatego można spotkać te ptaki nakrapiane białym kolorem.

Wymiary

• długość ciała od 30 do 39 centymetrów
• rozpiętość skrzydeł od 65 centymetrów do 73 centymetrów
• wielkość czaszki razem z dziobem do 69 milimetrów
• masa ciała około 136-265 gramów

Występowanie

Kawkę możemy spotkać na terenie prawie całej Europy. Jedynie Skandynawia jest terenem w Europie, którego ptaki te nie opanowały całkowicie. W okresie lęgowym kawka również występuje w Środkowej Azji, a na Bliskim Wschodzie ptak ten ma zimowiska. Kawka migruje na krótkie dystanse, lecz na większości starego kontynentu prowadzi osiadły tryb życia gdyż warunki nie zmuszają ich do zmiany otoczenia nawet zimą.

W Polsce jest to średnio liczny gatunek występujący głownie na niżu, ale spotkać można je na terenie całego kraju. Zimą ich liczebność w Polsce wzrasta ponieważ ich populację zasilają ptaki migrujące z północnego-wschodu. Można je najczęściej spotkać w dużych stadach mieszanych z gawronami.

Dowiedz się więcej o ptakach zimujących w Polsce w artykule – Ptaki zimujące w Polsce – które ptaki zostają u nas na zimę?

Biotop

Kawka jest typowym gatunkiem synantropijnym, oznacza to, że przystosował się on do życia w pobliżu ludzkich osiedli. Zanim jednak to nastąpiło, ptaki te zamieszkiwał tereny obfite w skupiska starych, dziuplastych drzew lub szczeliny skalne, które mogły służyć im za miejsce na gniazdo. Aktualnie ptaki te bardzo chętnie korzystają z kryjówek, jakich dostarcza im ludzka zabudowa. Możemy je spotkać w miastach, miasteczkach, na wsiach. Wszędzie gdzie znajdą odpowiednie miejsce na gniazdo i łatwy dostęp do pożywienia.

Kawki korzystają głównie ze starej zabudowy oferującej wiele szczelin, niezabezpieczonych wlotów itd. Chętnie zakładają gniazda w otworach wentylacyjnych. Nowoczesne budynki oferują mniej takich kryjówek, dlatego dużo więcej tych ptaków bytuje na obrzeżach miast niż w centrum₂.

Pożywienie

Kawka zwyczajna zmienia swój jadłospis w zależności od pory roku. Podczas okresu lęgowego podstawą jej diety są owady, ich larwy, ślimaki, bezkręgowce, jagody, a od czasu do czasu nawet drobne gryzonie. W zimie ptaki te w populacjach wiejskich żywią się głównie ziarnami zbóż, stada żyjące zaś w miastach są wszystkożerne, bardzo często pozyskują pożywienie na odpadkach i śmietnikach.

W trakcie sezonu lęgowego kawki czynią szkody w lęgach innych ptaków. Podobnie jak inne krukowate wybierają one jaja i pisklęta ptaków śpiewających.

Obyczaje i zachowanie kawki

Ptaki te tworzą niewielkie, rodzinne stada, które zimą łączą się z innymi w większe struktury, często mieszane z gawronami. Dość łatwo zaobserwować dobór ptaków w pary w takim stadzie. Wybrankowie zazwyczaj lecą blisko siebie. Dobór partnerów polega u nich jednak na pragmatyzmie i łączy się z silną hierarchią, w jakiej żyją te zwierzęta.

Charakterystyczny dla kawek jest sprawny system obronny stada, działający na zasadzie jeden za wszystkich, wszyscy za jednego. Ptaki te odruchowo atakują potencjalnego drapieżnika oraz każdego agresora. Co ciekawe jeśli odruch obronny u tych ptaków, będzie wywoływany przez tego samego napastnika, zostanie on zapamiętany. Kolejne spotkania z tym zapamiętanym napastnikiem będą głośno obwieszczane całemu stadu. Ptaki wykazują wówczas agresje, nie czekając nawet na atak napastnika. Informacje o tych napastnikach są przekazywane innym osobnikom w stadzie, również międzypokoleniowo₃.

Obserwacje kawki zwyczajnej

Kawka zwyczajna to bardzo towarzyski i mało płochliwy ptak. Jego przyzwyczajenie do bliskości człowieka bardzo ułatwia obserwacje zachowań tych ptaków i fotografowanie ich. Żerujące kawki często zachowują się, jak gołębie podchodząc ludziom pod nogi, zbliżenie się do nich na małą odległość nie powinno być zatem problemem. Dodatkowo ich wysoka populacja i zamieszkiwanie miast sprawia, że nawet nie trzeba się starać, żeby je spotkać.

Zdecydowanie kawka zwyczajna to jeden z najlepszych modeli dla początkujących fotografów ptaków. Spokojna, łatwo dostępna, mało płochliwa. Największym problemem przy fotografowaniu kawki, może być trudność w złapaniu kadru z ładnym tłem

Lęgi

Łączenie się w pary u kawek następuje na rok przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. Jest to proces bezpośrednio połączony z silną hierarchizacją w ich społeczności. Samiec stara się wykazać swoje zalety prężąc się w stadzie, odnajduje jamkę lęgową i stara się zwabić do niej partnerkę ze takim samym statusem w hierarchii. Samica, która wybrała swojego kawalera okazuje to przyjmując pozycję gotową do godów, one jednak na tym etapie nie następują. Kawki nie wiążą się na całe życie. Partner, który awansował w hierarchii stada, dobiera nową partnerkę odpowiednią dla jego nowego statusu.

Gniazda kawek często zakładane są w małych koloniach. Ptaki te nie przykładają wielkiej wagi do gniazda, najczęściej więc ma ono postać chaotycznie rozrzuconych gałązek. Początkowo kawki swoje gniazda budowały pośród szczelin skalnych i w dziuplach, dziś równie często można znaleźć je w otworach wentylacyjnych, wnękach budynków i w kominach. Kawki chętnie korzystają też ze skrzynek lęgowych.

Gatunek ten składa jaja w okolicy kwietnia i maja – zależnie od miejsca, ptaki na chłodniejszym wschodzie Europy składają jaja później niż te z zachodu. Pełne zniesienie to składa się z od 4 do 7 jajek. Wysiadywaniem ich zajmuje się wyłącznie samica, trwa to przez około 18 dni. Samiec w tym czasie zajmuje się zdobywaniem pożywienia dla parterki. Pisklęta po wyklucie spędzają pierwsze tygodnie życia w gnieździe, gdzie są dokarmiane przez oboje rodziców. Młode kawki mogą liczyć na wsparcie rodziców jeszcze przez około miesiąc po opuszczeniu gniazda₄.

Ochrona gatunkowa

Światowa populacja kawki zwyczajnej (dane na 2015 rok) to 39–85 milionów dorosłych osobników. Trend populacji uważa się za stabilny.

W Polsce kawka objęta jest ścisłą ochroną gatunkową, na Czerwonej liście ptaków Polski została sklasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (LC). Według danych z badania MPPL przeprowadzanego przez OTOP w latach 2013–2018, krajowa populacja kawki liczyła 286–352 tysięcy par lęgowych.

Kawka – ciekawostki o ptaku

• Osiedlanie się kawek w pobliżu miejskiej zabudowy zaczęło się po II Wojnie Światowej. Liczne zbombardowane miasta zamieniły się wówczas w rumowiska oferujące idealne miejsca na gniazdo.
• Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia 4 podgatunki kawki:
  • Corvus monedula monedula
  • Corvus monedula spermologus
  • Corvus monedula soemmerringii
  • Corvus monedula cirtensis₅
• Kawki produkują wypluwki. Około 2 cm długości i 1,5 cm grubości, składające się głównie z części roślinnych₆.

Bibliografia i przypisy

1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Kawka_zwyczajna
2. Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Warszawa: MULTICO, 2007
3. Ponadczasowi kompani. W: Konrad Lorenz: Opowiadania o zwierzętach. Wanda Kragen (tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975,
4. Klaus Richarz i Anne Puchta: Ptaki. Przewodnik. Muza SA, 2006,
5. https://www.iucnredlist.org/species/22705929/131943991 – The IUCN Red List of Threatened Species
6. Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. Muza SA, 2006,

• Gawron – opis i charakterystyka
• Wymiary
• Jak odróżnić gawrona od kruka?
• Występowanie gatunku
• Biotop
• Lęgi gawrona
• Co je gawron?
• Ciekawostki na temat gawrona
• Ochrona gatunkowa

Gawron – opis i charakterystyka

Gawron (Corvus frugilegus) to średniej wielkości ptak z rodziny krukowatych. Pomimo wielu różnic często mylony jest z innymi ptakami ze swojej rodziny. Z wroną, do której podobny jest jedynie wielkością oraz krukiem, który upierzony jest tako samo jak gawron w czarne pióra, ale za to jest większy i posiada dużo mocniejszy dziób.

Jak już wspomniałem gawrona można rozpoznać po czarnym upierzeniu, które w słonecznym świetle często połyskuje metalicznym fioletowym blaskiem. Jest on większy od gołębia, ale mniejszy od blisko spokrewnionego kruka. Posiada kilkucentymetrowy mocny, spiczasto zakończony dziób, który u dorosłych osobników ma łysą, białawą nasadą. Ptak ten ma czarne oczy i nogi. Dymorfizm płciowy nie występuje.

Gawron – wymiary

• długość ciała – około 48 centymetrów
• masa ciała – około 0,5 kilograma
• rozpiętość skrzydeł – około 1 metra
• długość dzioba – około 5,3 – 5,7 centymetra

Jak odróżnić gawrona od kruka?

Krótko mówiąc, gawron od kruka jest dużo mniejszy i ma inaczej zbudowany dziób. Dziób gawrona jest bardziej smukły, spiczasty, a u dorosłych osobników jego podstawa jest łysa i biała. Kruk za to dziób ma potężny, gruby, zakończony bardziej tępo i przede wszystkim jest cały czarny niezależnie od wieku ptaka. Różnica jest również dostrzegalna po sylwetce w locie. Tutaj pozwolę sobie posłużyć się infografiką wykonaną na zlecenie Lasów Państwowych. Znajdziecie na niej również porównanie do czarnowrona (wrona czarna), ale ptak ten jest bardzo rzadki w naszym kraju.

Występowanie gatunku

Ptaki te można spotkać z małymi wyjątkami (półwysep iberyjski i północna część Skandynawii) w całej Europie, dużej części Azji – na przelotach w Rosji, Mongolii, Kazachstanie i na zimowiskach w Chinach, a nawet u północnych wybrzeży Afryki w Egipcie. Jest to gatunek, który w większości zasiedla obszary całoroczne, ale duża część jego populacji migruje. Gawron przylatuje w marcu, a odlatuje w październiku lub listopadzie.

W Polsce jest średnio licznym ptakiem lęgowym i choć jego rozmieszczenie nie jest równomierne to można go spotkać na terenie całego kraju. W górach widuje się je na wysokości maksimum około 900 metrów nad poziomem morza, jednak zalatuje on tam wyłącznie okazjonalnie.

Szacuje się, że około 80% ptaków migruje, a na zimę pozostaje u nas około 20% rodzimej populacji ptaków. Osobniki, które zdecydowały się odlecieć zimę spędzają w Czechach, Austrii, Szwajcarii, Niemczech lub Francji. Fakt, że większa część gawronów odlatuje od nas na zimę pozostaje jednak niezauważalny dla osób nie interesujących się tym tematem. Kiedy polskie gawrony decydują się spędzić zimne czasy gdzie indziej, do nas przylatują ptaki pochodzące z północnego wschodu.

Biotop

Ptak pierwotnie pochodzi z azjatyckich stepów, gatunek ten jednak bardzo szybko zorientował się, że bliskie sąsiedztwo ludzi przynosi mu wiele korzyści. Aktualnie bardzo często można spotkać je żerujące na polach uprawnych, pastwiskach, łąkach, ugorach, w parkach miejskich, większych miejskich trawnikach, równie często widuje się je w centrach miast, blokowiskach i osiedlach domków jednorodzinnych.

Noclegownie gawronów to zazwyczaj skraje lasu, na których ptaki zbierają się gromadnie, aby o świecie ruszyć w poszukiwaniu jedzenia. Co ciekawe ptaki te przemieszczają się na żerowiska oddalone nawet o kilkadziesiąt kilometrów od miejsca noclegowego. Często można je spotkać w okolicach zbiorników wodnych.

Lęgi gawrona

Okres lęgowy tego ptaka przypada na czas pomiędzy lutym, a kwietniem. Aby zdobyć partnerkę samiec próbuje oczarować samicę swoim wdziękiem. Powolnie spaceruje wokół obserwującej go samicy, prezentuje swoje walory, głośno kracze i nisko się jej kłania. Jeśli ptaki szczęśliwie dobiorą się w parę często pozostają sobie wierni do końca życia. Jest to cecha typowa dla wielu ptaków z rodziny krukowatych.

Mniej więcej po 18 dniach od zapłodnienia samica składa około 3 – 5 mocno wydłużonych jaj w jasnym kolorze o nakrapianiu brązowym lub żółtawym. Średnie wymiary jajka gawrona to 40 milimetrów długości na 29 milimetrów szerokości. Jajka samica składa do gniazda zbudowanego z patyków w koronie wysokich drzew. Jest to ptak stadny, więc najczęściej gniazduje on w licznych koloniach. Jedna kolonia może liczyć nawet tysiące takich gniazd. Miejskie populacje tego gatunku zamiast drzew na lokalizacje swoich gniazd często wybierają dachy wysokich budynków. Samo gniazdo zbudowane jest z patyków, umocnione ziemią i gliną a wyściełane korzonkami, sierścią i suchą trawą.

Budowanie gniazd przez gawrony może być ciekawym doświadczeniem dla miłośników ptaków. Duża liczebność tych ptaków w kolonii sprzyja bowiem częstym sprzeczkom i spektakularnym kradzieżom materiałów budowlanym.

Pisklęta wykluwają się z jaj po około 19 dniach wysiadywania. Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica i jest na w tym czasie dokarmiana pokarmem jaki zdobył samiec. Młode gawrony to typowe gniazdowniki, po wykluciu przez około miesiąc pozostają w gnieździe, gdzie dokarmiane są przez oboje rodziców. Pełnie samodzielności ptaki te osiągają dopiero po okresie około 150 dni, przez ten czas uczą się od rodziców i korzystają z ich pomocy.

Co je gawron?

Menu gawrona uzależnione jest w dużym stopniu od pory roku i lokalnych warunków. W sezonie letnim chętnie żywi się on owadami i ich larwami, chętnie też złapie w dziób jaszczurki, płazy, drobne gryzonie, dżdżownice, pisklęta i jajka innych ptaków. W sezonie zimowo- wiosennym zdecydowanie częściej żywi się pokarmem roślinnym. Często są to kiełki zbóż, ziarna, nasiona traw, owoce pozostałe w sadach. Nie gardzą też padliną czy odpadkami kuchennymi.

Ptaki te najczęściej żerują spacerując po ziemi. Spiczasto zakończony dziób sprzyja wyciąganiu pożywienia bezpośrednio z gleby. Bardzo chętnie żerują one na polach, gdzie wyjadają kiełkujące ziarna zbóż czyniąc w ten sposób szkody rolnicze. Podejście rolników do tych ptaków jest jednak obojętne ponieważ poza czynionymi szkodami, ich działania są również pożyteczne. Na wiosnę gawrony bardzo chętnie spacerują po świeżo zaoranych polach skąd wyjadają odsłonięte z gleby pędraki różnych szkodników. Chętnie również polują one na norniki, które nie należą do ulubieńców rolników.

Ciekawostki na temat gawrona

• Jesienią bardzo często można spotkać je z orzechem włoskim w dziobie. Gawrony nauczyły się, że zrzut na twardą jezdnie lub chodnik może rozłupać twardą skorupę. W dużych miastach widuje się te ptaki umieszczające orzechy przy torach tramwajowych. Przejeżdżający pojazd rozłupuje skorupę, a ptak może bez problemu dobrać się do pożywnej zawartości.
• Corvus frugilegus jak wiele innych ptaków z rodziny krukowatych cechuje się wysoką inteligencją. Potrafią one w ograniczonym stopniu posługiwać się narzędziami, a nawet same je tworzą. W eksperymentach z udziałem tych ptaków dowiedziono, że potrafią one np. posłużyć się drutem, który same wygną w kształt haczyka, aby takim narzędziem dotrzeć do pożywienia.
• Ptak ten potocznie nazywany jest również „gapą” lub „glapą”. Niestety nie znalazłem źródeł, które by mówiły czym poza podobieństwem fonetycznym początku obu nazw ptaki te zasłużyły na taki przydomek.
• Jak już wspomniałem są to ptaki stadne, które czerpią wiele korzyści z życia w grupie. Łatwiejsza możliwość odgonienia drapieżników od gniazd budowanych w kolonii to tylko jeden aspekt. Drugim jest fakt, że ptak, który znajdzie dogodne miejsce żerowania często dzieli się taką informacją z resztą kolonii.
• Gawrony zostały introdukowane w Nowej Zelandii, aktualnie uważa się je tam za szkodniki, a ich populacja jest pod ścisłą kontrolą.
• W świetle ultrafioletowym (jest to spektrum światła niewidzialne dla ludzkiego oka) gawrony mienią się wszystkimi kolorami tęczy.

Ochrona gatunkowa

Populacje miejsce gawrona objęte są częściową ochroną gatunkową, zaś populacje pozamiejskie chronione są całkowitą ochroną gatunkową.

Gatunek ten jest objęty Monitoringiem Flagowych Gatunków Ptaków prowadzonym przez Stację Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Pomiary z ostatnich dziesięciu lat wykazują spadek liczebności tego ptaka, a szacunki na kolejne 10 lat prognozują kolejny spadek nawet o 30% populacji.

Bibliografia i przypisy:

• http://www.ornis-polonica.pl/_pdf/OP59_3_171-182.pdf
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Gawron
• Klaus Richarz: Ptaki – przewodnik. Warszawa: Muza, 2009
• https://jestemnaptak.pl/atlas-ptakow/gawron/
• http://ptakislaska.pl/pdf/PS_24/ps24_gawron.pdf

Inne artykuły o ptakach:

• Gil zwyczajny
• Czapla biała
• Sikorka bogatka
• Szczygieł
• Dzięcioł duży
• Kwiczoł
• Wróbel
• Łabędź niemy
• Gąsiorek
• Kaczka krzyżówka
• Muchołówka szara
• Szpak
• Czernica