Zięba zwyczajna – opis i charakterystyka ptaka

Zięba zwyczajna to ptak, którego na pewno każdy z nas widział i to nie raz. Jest to bowiem jeden z najpowszechniej występujących ptaków w Polsce. Zostaje z nami na zimę, zamieszkuje praktycznie każdy region i można go spotkać w wielu różnych biotopach. Czas zatem lepiej poznać te pięknie śpiewające ptaki.

Jak wygląda zięba zwyczajna?

Zięba zwyczajna (Fringilla coelebs) należy do rodziny łuszczaków i posiada typowy dla tych ptaków krótki i gruby dziób ułatwiający dostanie się do smakowitych nasion. U przedstawicieli tego gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samiec charakteryzuje się czarnym czołem, szarym berecikiem oraz brązowym grzbietem. Policzki ptaka oraz podbrzusze przybierają kolor czerwony i różowy. Skrzydła samca są czarne z dwoma wyraźnymi białymi paskami. Lotki u samca obrzeżone są żółtawym kolorem.

Zięba zwyczajna
Zięba zwyczajna – samiec

Samica ubarwiona jest skromniej, w jej szacie przeważa kolor szary i oliwkowobrązowy. Na skrzydłach podobnie jak u samca występują dwa białe paski.

Obie płcie charakteryzują szaro-rożowe nogi oraz ołowianoniebieski dziób. Zięba zwyczajna wielkością przypomina wróbla, z powodu podobieństw łatwo pomylić ją z jerem. Zimą samce mają mniej intensywne barwy, a to za sprawą ścierania się piór1.

Wymiary:

  • Rozpiętość skrzydeł od 24 do 29 centymetrów
  • Długość ciała około 14 – 16 centymetrów
  • Masa ciała od 18 do 26 gram – samce mocno przybierają na wadze podczas jesieni
Zięba zwyczajna - opis i charakterystyka ptaka 1
Zięba zwyczajna – samica

Występowanie zięby zwyczajnej

Zięba zwyczajna to ptak, którego można spotkać na terenie całej Europy, z wyjątkiem Islandii, wysuniętych daleko na północ części Skandynawii oraz północnej Rosji. W większości terytoriów jakie zajmuje zięba jest ptakiem całorocznym. Letnie lęgowiska występują głównie na terenie środkowej Azji. Zięba zwyczajna zamieszkuje również północno-zachodnie wybrzeże Afryki. Dorosłe samce najczęściej wybierają życie osiadłe w lęgowych.

Migrująca część populacji na przeloty wybiera okres pomiędzy wrześniem i październikiem na jesieni, wiosną z kolei migracje zięby odbywają się na przełomie marca i kwietnia. Osobniki migrujące najczęściej na zimowiska wybierają kierunek południowy, najdalej zalatują one jednak nad Morze Śródziemne.

W Polsce zięba zwyczajna jest bardzo licznym ptakiem lęgowym, a coraz lżejsze zimy powodują, że coraz więcej ptaków decyduje się spędzić u nas zimę.

Zięba zwyczajna
Zięba zwyczajna

Biotop

Zięba zwyczajna jest bardzo wszechstronnym ptakiem. Nie wykazuje ona przywiązania do jednego konkretnego środowiska. Gatunek ten występuje w zasadzie w każdym biotopie gdzie znajdzie drzewa. Często można spotkać je w pobliżu ludzkich zabudowań, często widuje się je przy gospodarstwach rolnych gdzie przy zwierzętach hodowlanych znajduje łatwo dostępne pożywienie.

Zięba zwyczajna chętnie zamieszkuje lasy liściaste, iglaste i mieszane, parki, zadrzewienia polne, ogrody oraz sady. Podczas sezonu zimowego dużo częściej niż na wiosnę i w lecie, spotyka się je na terenach otwartych gdzie poszukuje pożywienia w postaci nasion. Zięby chętnie korzystają z karmników zimą.

Zachowanie

Ptaki tego gatunku nie należą do płochliwych, nie wykonując gwałtownych ruchów obserwator może zbliżyć się nawet na kilka metrów. Szczególnie kiedy ptak jest w pobliżu gęstych zarośli, krzewów lub innego schronienia. Poza czasem lęgów zięba zwyczajna chętnie dołącza do stad innych ptaków. Często można je spotkać razem z wróblami, dzwońcami czy nawet szczygłami.

etyka obserwatora przyrody
Samiec zięby

Duża elastyczność zięby w doborze miejsca na gniazdo i komponowaniu jadłospisu sprawia, że gatunek ten łatwo odnajduje się w różnych warunkach. Dzięki temu ptaki te dobrze adaptują się do zmian zachodzących w przyrodzie. Dowodzą tego dane na temat długości życia, najstarszy zaobrączkowany dziki ptak dożył wieku 17 lat. W niewoli zięba zwyczajna dożywa nawet 29 lat.

Co je zięba?

Zięba zwyczajna najczęściej żeruje na ziemi, szuka tam opadłych nasion i owoców. W sadach chętnie zjada opadłe na ziemie jabłka, gruszki, porzeczki, śliwki, wiśnie. W terenach dzikich najczęściej będą to owoce jagodowe. Żerując przeczesuje teren małymi krokami, przy których non stop kiwa głową.

Zdarza się tym ptakom również spijać nektar kwiatów i soki drzewne. Podczas okresu lęgowego na wiosnę zięby zbierają z gałązek i liści owady i bezkręgowce. Rodzice karmią swoje pisklęta pajęczakami, drobnymi owadami i ich larwami.

samiec zięby zwyczajnej
Żerujący samiec zięby zwyczajnej

Lęgi zięby

Zięba zwyczajna przystępuje do lęgów raz lub dwa razy do roku. Okres lęgowy tego gatunku trwa zazwyczaj od maja do lipca. Samica w jednym lęgu składa od 3 do 6 jasnozielonych jaj (zdarzają się nawet lęgi z 8 jajami). Jajka przyozdobione są czarnymi plamkami z rdzawym otokiem. Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica, trwa to od 11 do 15 dni. Samiec w tym czasie zdobywa pożywienie i dokarmia partnerkę.

Pisklęta zięby zwyczajnej to typowe gniazdowniki. Po wykluciu pozostają one w gnieździe przez około dwa tygodnie. Jeśli jednak wyczują one niebezpieczeństwo mogą je opuścić wcześniej (właśnie dlatego etyka obserwatora ptaków zabrania zaglądania i fotografowania ptaków w gnieździe). Pisklęta uzyskują zdolność lotu dopiero po około 12 dniach od wyklucia. Podczas dorastania w gnieździe młode ptaki dokarmiane są przez obojga rodziców.

Zięba zwyczajna - opis i charakterystyka ptaka 2

Młode zięby stanowią pożywkę dla wielu drapieżników. Udany lęg to jedynie około 17-35 % podejść do prokreacji. Śmiertelność młodych ptaków również jest bardzo wysoka. Pierwszy rok życia udaje się przetrwać około 30% młodych ptaków.2

Gniazdo

Gniazdo zięby najczęściej umiejscowione jest w rozwidleniu gałęzi lub zaraz przy pniu drzewa. Jest to misternie uwita miseczka, której zewnętrzną warstwę stanowią źdźbła trawy, owadzie kokony, brzozowa kora i porosty. Wyściółka składa się zaś drobnych piór, mchów, suchych traw, włosia i sierści. Najczęściej gniazdo nie jest przymocowane do gałęzi, a jedynie mocno wciśnięte w jej rozwidlenie. Budową gniazda zajmuje się samica, przy czym przystępuje do tego po około miesiącu po powrocie z zimowiska.

Gniazdo zięby najczęściej znajduje się nie wyżej niż 4 metry od ziemi.

Ciekawostki:

  • Zięba zwyczajna została introdukowana na terenie Nowej Zelandii oraz RPA.
  • Ptaki te wykazują dużą agresję gdy dochodzi do spotkań pomiędzy osobnikami tego gatunku.
  • W 1596 roku belgijscy kupcy po raz pierwszy zorganizowali walki zięb, rywalizację polegająca na uzyskaniu jak największej liczby zaśpiewów samczyków w ciągu jednej godziny. W Belgii stało się to tradycyjnym sportem, który według szacunków w 2007 roku zrzeszał około 13 tysięcy miłośników. Wiele organizacji ochrony zwierząt sprzeciwia się tej tradycji3.
  • Samiec zięby śpiewa nawet do 2000 razy dziennie.
  • Zięba zwyczajna często gości w dziełach kultury, np. w wierszu Jana Brzechwy Ptasie plotki.
  • Ptaki te podobno potrafią przewidywać pogodę. Objawia się to zmianą w zaśpiewie, która pojawia się przed burzą.

Ochrona gatunkowa

Zięba zwyczajna w Polsce objęta jest ścisłą ochroną gatunkową.

Przypisy i bibliografia:

  1. Andrzej Kruszewicz: Ptaki Polski. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 2005

  2. Dariusz Graszka-Petrykowski: Ptaki: profesjonalny przewodnik dla początkujących obserwatorów. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2005

Oceń treść
[Głosów: 2 Średnia ocena: 5]

Może Ci się również spodoba

1 Odpowiedź

  1. Kasia Z. pisze:

    Malutka piękność 🙂 Mój ulubiony bo dzielimy to samo “nazwisko” 😀 No i mam ich pełno na podwórzu, ale dopiero teraz dowiedziałam się o nich tak wielu ciekawych rzeczy 🙂 dobrze się czyta Twoje artykuły!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *