Sowy kojarz膮 nam si臋 g艂贸wnie z do艣膰 du偶ymi, g艂o艣no pohukuj膮cymi, nocnymi ptakami. S贸weczka zwyczajna jak najbardziej jest sow膮, ale nasze wyobra偶enia w og贸le do niej nie pasuj膮. Dzi艣 opowiem o tym przepi臋knym i przeuroczym ptaku, kt贸rego pomimo, 偶e jest bardzo rzadki uda艂o mi si臋 spotka膰 ju偶 dwukrotnie. Zapraszam do artyku艂u, dowiesz si臋 z niego jakie ma zwyczaje najmniejsza sowa Polski.

S贸weczka zwyczajna – wygl膮d i charakterystyka

S贸weczka zwyczajna (Glaucidium passerinum) to najmniejsza sowa Polski i Europy, rozmiarami przypomina nieco szpaka, od kt贸rego jest nieznacznie mniejsza. S贸weczka to gatunek, w kt贸rym nie wyst臋puje wyra藕ny dymorfizm p艂ciowy. Aby rozr贸偶ni膰 Pani s贸weczka jest jedynie nieco wi臋ksza od Pana. Ma typow膮 dla sowy kr臋p膮 sylwetk臋, jej g艂owa jest do艣膰 ma艂a jak na sowie standardy, lekko sp艂aszczona. Tu艂贸w ptaka wygl膮da jak puchata kulka, z kr贸tkim jasnym ogonkiem.

Szlara (sowia „twarz”) niezbyt wyra藕nie zaznaczona, oczy wyra藕nie 偶贸艂te, z drobnymi, bia艂ymi brawami. 脫w brwi wyst臋puj膮 r贸wnie偶 na tyle g艂owy. Ma to zmyli膰 ofiary i ewentualne drapie偶niki, kt贸re ch臋tnie wrzuci艂yby s贸weczk臋 do swojego menu. Sprawia to, 偶e np. z du偶ej odleg艂o艣ci trudno jednoznacznie orzec, w kt贸r膮 stron臋 w tym momencie ptak jest zwr贸cony i gdzie patrzy.

Czym jest szlara, kantarek, szata juwenalna? – Dowiedz si臋 ze s艂ownika poj臋膰 ornitologicznych

G艂owa i grzbiet ptaka s膮 br膮zowego koloru z jasnymi pr膮偶kami. Sp贸d cia艂a jasny z ciemnobr膮zowymi plamkami lub pr膮偶kami. Ogon do艣膰 kr贸tki jasny z 5 poprzecznymi paskami.

Rozmiary

  • d艂ugo艣膰 cia艂a – od 15 do 18 centymetr贸w
  • rozpi臋to艣膰 skrzyde艂 – 35 – 45 centymetr贸w
  • masa cia艂a od 55 do 80 gram

Wyst臋powanie

Ta ma艂a, urocza sowa zamieszkuje lasy Azji i Europy – od wschodniej Syberii a偶 p贸艂nocno-wschodni膮 Europ臋, cho膰 wyst臋puje r贸wnie偶 w g贸rzystych terenach Europy 艢rodkowej.

W Polsce jest to bardzo nieliczny ptak l臋gowy, jego liczebno艣膰 populacji szacuje si臋 na oko艂o 1000 – 1500 par1. S贸weczka zwyczajna najliczniej wyst臋puje u nas w g贸rach – Sudety, Karpaty, oraz na p贸艂nocnym wschodzie kraju – Puszcza Bia艂owieska i Podlasie.

Biotop

艢rodowisko jakie preferuje s贸weczka zwyczajna to najcz臋艣ciej stare lasy iglaste i mieszane. Warunkiem koniecznym jest bogata struktura podszytu. Bardzo ch臋tnie zamieszkuje w tajdze, borach 艣wierkowych, jod艂owo-艣wierkowych i mieszanych. Cz臋sto obserwuje si臋 je w pobli偶u polan i m艂odnik贸w le艣nych. Poza okresem l臋gowym najcz臋艣ciej spotyka膰 mo偶na s贸weczk臋 w lasach li艣ciastych i mieszanych, gdzie ptak ma wi臋cej dost臋pnego pokarmu.

Wymarzone miejsce dla s贸weczki to le艣na polana pe艂na punkt贸w obserwacyjnych, na kt贸rych ma艂y drapie偶nik czatuje na swoje ofiary. Poza punktami obserwacyjnymi przyda艂oby si臋, aby w okolicy polany by艂o te偶 kilka miejsc, w kt贸rych mo偶na ukry膰 zdobycz. W takich dziuplach s贸weczka zwyczajna bardzo ch臋tnie tworzy swoje spi偶arnie. Dok艂adnie na tak膮 polan臋 trafi艂em podczas mojej zimowej wyprawy do Puszczy Bia艂owieskiej, z kt贸rej relacje znajdziecie pod linkiem – https://przygodyprzyrody.pl/puszcza-bialowieska-zima-relacja-z-wyprawy/.

Co je i jak poluje s贸weczka?

S贸weczka jak ka偶da z s贸w jest drapie偶nikiem, najch臋tniej poluje na drobne ptaki – sikory, rudziki, zi臋by. Nie pogardzi jednak i gryzoniami, myszy i norniki z le艣nych polan musz膮 mie膰 si臋 na baczno艣ci. Wyj膮tkowo, w sytuacjach kiedy inny pokarm jest trudno dost臋pny skusi si臋 te偶 na wi臋ksze owady.

Menu s贸weczki zwyczajnej zmienia si臋 z porami roku, zim膮 i w ch艂odniejsze miesi膮ce cz臋艣ciej jej 艂upem padaj膮 ptaki, latem przewa偶aj膮 gryzonie. Znana ona jest ze swojej waleczno艣ci i zajad艂o艣ci, zdarza si臋, 偶e pomimo swoich filigranowych rozmiar贸w porywa si臋 ona podczas polowania nawet na drozdy, grubodzioby czy dzi臋cio艂y – pomimo, 偶e te same s膮 du偶o wi臋ksze, silniejsze i do艣膰 agresywne.

Polowanie s贸weczki

Nasza malutka sowa nie koncertuje si臋 tylko na jednym typie pokarmu, sprawia to, 偶e doskonale opanowa艂a r贸偶ne techniki polowania. Co do zasady atak o ile to mo偶liwe zawsze nast臋puje z zaskoczenia. Pierwsz膮 technik膮 jest czatowanie w punkcie obserwacyjnym, najlepiej ukrytym dla potencjalnych ofiar i oczekiwanie na dogodny do ataku moment. T臋 technik臋 ptak wykorzystuje do polowania zar贸wno na gryzonie jak i na ptaki.

Drug膮 metod膮, z kt贸rej ptak cz臋艣ciej korzysta latem jest przeszukiwanie rewiru przeczesuj膮c korony drzew, dziuple i patroluj膮c okoliczne polany. Poluj膮c na ptaki s贸weczka atakuje tylko w sytuacjach kiedy do pokonania ma maksymalnie kilka, kilkana艣cie metr贸w. Swoje ofiary u艣mierca ostrymi szponami.

Najmniejsza sowa Polski potrafi robi膰 zapasy. Je艣li nadarza si臋 dogodna okazja do polowania ptak jej nie odpuszcza kiedy jest syty. Ofiary, kt贸rych nie jest w stanie zje艣膰 magazynuje w licznych spi偶arniach. Zachowany na p贸藕niej pokarm przeznacza na dokarmianie m艂odych lub przetrwanie ci臋偶szych czas贸w.

Zachowanie i tryb 偶ycia

S贸weczka zwyczajna, jak ju偶 pisa艂em we wst臋pie, taka zwyczajna do ko艅ca nie jest. A przynajmniej nie do ko艅ca pasuje ona do naszych skojarze艅 jak wygl膮da i 偶yje zwyczajna sowa. Najmniejsza sowa Polski, nie tylko rozmiarem nie pasuje do naszych wyobra偶e艅. S贸weczka jest sow膮 dzienn膮, jej aktywno艣膰 przypada w dzie艅, w nocy, cho膰 zdarzaj膮 si臋 wyj膮tki, najcz臋艣ciej ust臋puje pola swoim wi臋kszym kuzynom.

S贸weczka prowadzi osiad艂y tryb 偶ycia, cho膰 populacja zamieszkuj膮ca rejony g贸rskie czasami migruje uciekaj膮c przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Lot na kr贸tkich odcinkach jest szybki i zwinny, na d艂u偶szych falisty, odrobin臋 przypominaj膮cy lot dzi臋cio艂a.

Jest to ptak bardzo ma艂o p艂ochliwy, zdaje si臋 nie zwraca膰 na ludzi uwagi. Najlepiej szuka膰 jej o poranku lub wieczorem kiedy jest najbardziej aktywna. Nale偶y wypatrywa膰 jej na czubakach drzew, wysokich ga艂臋ziach z kt贸rych ptak ma dobry pogl膮d na sw贸j rewir lub innych punktach obserwacyjnych.

L臋gi

Toki s贸weczki zaczynaj膮 si臋 z ko艅c贸wk膮 zimy i polegaj膮 w pierwszej kolejno艣ci na melodyjnym nawo艂ywaniu. G艂os s贸weczki to do艣膰 wysoki gwizd, po kt贸rym nast臋puje kilka cichszych pogwizdywa艅. Poni偶ej mo偶ecie ods艂ucha膰 nagrania jakie udost臋pni艂 Lars Edenius ze Szwecji na portalu xeno-canto.org.

S贸weczka – Lars Edenius – xeno-canto.org

To samiec pr贸buje zwr贸ci膰 na siebie uwag臋 samicy. W tym celu energicznie wlatuje i wylatuje z dziupli. Tak膮 czynno艣膰 powtarza wielokrotnie daj膮c tym samym dow贸d swojej pracowito艣ci. Gatunek ten tworzy pary monogamiczne.

Jajka s贸weczka najcz臋艣ciej sk艂ada w drugiej po艂owie kwietnia. L臋g zazwyczaj sk艂ada si臋 z 4 lub 5 jaj. Wysiadywaniem zajmuje si臋 tylko samica i zaczyna to kiedy z艂o偶y ju偶 ostatnie lub przedostatnie jajo. Okres wysiadywania trwa oko艂o 27 dni. Samiec w tym czasie zajmuje si臋 dokarmianiem samicy i zape艂nianiem spi偶arni, kt贸re powinny by膰 gotowe na wyklucie piskl膮t.

Piskl臋ta s贸weczki wykluwaj膮 si臋 w bardzo ma艂ych odst臋pach czasu. Po wykluciu przez oko艂o 10 dni pozostaj膮 艣lepe. Dziupl臋 opuszczaj膮 dopiero po up艂ywie oko艂o miesi膮ca od wyklucia. Przez pierwszy tydzie艅 po wyj艣ciu z dziupli sprawunek nad potomstwem sprawuj膮 oboje z rodzic贸w. Po mniej wi臋cej tygodniu samica udaje si臋 na zas艂u偶ony urlop, a przez kolejne w tygodnie piskl臋ta s膮 pod opiek膮 czujnego taty. Ju偶 w tym okresie m艂ode ucz膮 si臋 samodzielnie zdobywa膰 pokarm.

S贸weczka – nagranie z Bia艂owie偶y

S贸weczka zwyczajna – ciekawostki:

  • S贸weczka w艣r贸d drobnych ptak贸w to wr贸g publiczny numer jeden. Kiedy te us艂ysz膮 jej zawo艂ania godowe podnosz膮 alarm i zaczynaj膮 patrole maj膮ce na celu zlokalizowanie drapie偶cy.
  • S贸weczka to najmniejsza sowa Polski, w skali 艣wiatowej mniejsza od niej jest wyst臋puj膮ca w Meksyku kaktus贸wka.
  • Nastr贸j ptaka bardzo 艂atwo rozpozna膰 po u艂o偶eniu pi贸r na g艂owie, wkurzona lub zaniepokojona s贸weczka stawia na g艂owie pi贸rka, w efekcie czego jej g艂owa staje si臋 p艂aska i niemal prostok膮tna.
  • W nocy s贸weczka widzi gorzej ni偶 ludzie.
  • W latach chudych lub sytuacjach kiedy rodzice nie s膮 w stanie wykarmi膰 ca艂ego l臋gu (np. jedno z rodzic贸w ginie), w gnie藕dzie s贸weczki mo偶e dochodzi膰 do kanibalizmu w艣r贸d piskl膮t2.
  • Aby pozby膰 si臋 niebezpiecznej s贸weczki z okolicy kowaliki wymy艣li艂y bardzo zmy艣ln膮 taktyk臋. Pod nieobecno艣膰 w艂a艣ciciela lokum zalepiaj膮 one glin膮 wej艣cie do dziupli.

Ochrona gatunkowa

S贸weczka zwyczajna jest w Polsce obj臋ta ochron膮 gatunkow膮.

Bibliografia i przypisy:

  1. „Ocena liczebno艣ci populacji ptak贸w l臋gowych w Polsce w latach 2008鈥2012” – T. Chodkiewicz i inni. 鈥濷rnis Polonica鈥
  2. Jacek Karczewski, 鈥Noc s贸w鈥 Wydawnictwo Pozna艅skie 2020
Oce艅 tre艣膰
[G艂os贸w: 27 艢rednia ocena: 5]