Bohater dzisiejszego artykułu to mały ptak, którego z łatwością można spotkać nad polskimi jeziorami, rzekami, nad bagnem czy na podmokłych łąkach. Potrzos to bardzo ładny i ciekawy ptak, o bardzo zmiennym wyglądzie. Opowiem Wam dziś wszystko czego zdążyłem się o nim nauczyć z własnych obserwacji i źródeł naukowych. Dowiecie się jak wygląda potrzos, co je, jak żyje i dlaczego nosi potoczną nazwę – wróbel trzcinowy. Zapraszam do lektury!

Jak wygląda potrzos zwyczajny?

Potrzos zwyczajny (Schoeniclus schoeniclus) to gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny trznadli. Wielkością i posturą przypomina wróbla, pewnie dlatego nazywany jest czasami wróblem trzcinowym. W okresie godowym samiec przybiera mocno kontrastową szatę. Jego głowa i podgardle są czarne, dlatego bardzo wyraźnie odznacza się jego biały wąs. Spód ciała ptaka jest jasny z drobnym prążkowaniem po bokach ciała i na piersi. Wierzch skrzydeł ma barwę rdzawo-brązową z ciemnymi pręgami, co bardzo upodabnia go do trzcin. Potrzosa można też rozpoznać po wyraźnych białych bokach ogona.1

Samica podobnej wielkości i ubarwienia, od samca najbardziej odróżnia się inaczej ubarwioną głową. Samica potrzosa posiada czarny wąs, szeroką jasną brew i brązowe policzki. Osobniki młode podobne w wyglądzie do samicy.

Wymiary

  • długość ciała około 15 – 17 centymetrów
  • rozpiętość skrzydeł od 21 do 27 centymetrów
  • masa ciała około 20 gramów

Występowanie

Potrzos zwyczajny w sezonie lęgowym występuje niemal w całej Eurazji z wyjątkiem dalekiej północnej Syberii, Himalajów i Indii i południowej Azji. Zimowiska potrzosa mieszczą się na północnym wybrzeżu Afryki, w basenie Morza Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie, Pakistanie i wschodzie Chin.

W Polsce jest to liczny ptak lęgowy na obszarze niżu. Miejscowo bardzo liczny.2 Przeloty migrujących osobników odbywają się wiosną od marca do maja, a migracja powrotna na zimowisko od października do listopada. Nie wszystkie jednak migrują, populacja tego gatunku zamieszkująca cieplejsze rejony np. południową Europę, jest osiadła. W Polsce gatunek ten występuje cały rok, szczególnie na zachodzie kraju.

Biotop

Potrzos to gatunek, którego należy szukać na brzegach rzek, jezior, stawów, rowów, zalewów. Chętnie też zamieszkują podmokłe łąki, turzycowiska i bagna. Krótko mówiąc wszędzie tam gdzie występują trzciny i inne wysokie trawy rosnące w wilgotnym terenie. Najłatwiej wypatrywać ich na czubkach trzcin i turzyc, siedzącego na szczycie trawy ptak wyraźnie odróżnia się kształtem od otoczenia i dzięki temu łatwo go zlokalizować.

Co je potrzos?

Potrzos żywi się głównie nasionami i pokarmem roślinnym. małymi owadami, które zbiera pośród trzcin i wysokich roślin. Są to różnego rodzaju pajęczaki, muchówki i bezkręgowce.

Ptak ten żeruje na ziemi i roślinach przeszukując zakamarki liści i łodyg w poszukiwaniu drobnych owadów. Nigdy nie zaobserwowałem, aby próbował on pozyskiwać pożywienie polując na owady w locie. Pomimo, że jest to gatunek, który żywi się nasionami, bardzo mało prawdopodobne, że pojawi się on kiedykolwiek przy karmniku 😉

Potrzos – głos i śpiew ptaka

Ten gatunek często można wykryć w terenie po jego charakterystycznych krótkich pisknięciach. Zachęcam do zapoznania się z nagraniem poniżej, na pewno ułatwi to w przyszłości identyfikację tego gatunku.

Głos kontaktowy potrzosa

Bardzo podobny do głosu kontaktowego jest jego śpiew.

Potrzos śpiew

Oba nagrania śpiewu i głosu ptaka pochodzą z nieocenionego portalu xeno-canto.orgWSTAW PRZYPIS. Znajdziecie tam nagrania ogromnej ilości głosów i śpiewu wielu gatunków ptaków z całego świata. To świetna baza do nauki rozpoznawania ptaków po głosie.

Zwyczaje lęgowe

Gatunek ten przystępuje do lęgów od połowy maja do połowy czerwca. Gniazdo jest zawsze świetnie ukryte w kępach gęstych traw na przykład turzyc. Składa się uwitych ździebeł trawy i miękkiej wyściółki z włosia i piór. Do lęgów para ptaków podchodzi tylko raz w roku, samica składa od 4 do 6 jajek, z których po mniej więcej dwóch tygodniach wykluwają się pisklęta. Potrzosy to gniazdowniki, po wykluciu pozostają w gnieździe przez kolejne 2 tygodnie.

Ochrona gatunkowa

Na terenie Polski potrzos zwyczajny objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Zarówno w Czerwonej liście ptaków Polski4, jak i przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody5 uznany jest za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern).

Z danych MPPL za lata 2013 – 2018 można wyczytać, że krajowa populacja potrzosa zwyczajnego to od 437 do 513 tysięcy par lęgowych.6

Ciekawostki

  • Wyróżnia się aż 19 podgatunków tego gatunku7, zróżnicowanie spowodowane jest głównie innym klimatem i warunkami w miejscu występowania podgatunku. Wyróżnia się następujące podgatunki:
    • S. schoeniclus lusitanica
    • S. schoeniclus schoeniclus
    • S. schoeniclus passerina
    • S. schoeniclus parvirostris
    • S. schoeniclus pyrrhulina
    • S. schoeniclus pallidior
    • S. schoeniclus stresemanni
    • S. schoeniclus ukrainae
    • S. schoeniclus incognita
    • S. schoeniclus witherbyi
    • S. schoeniclus intermedia
    • S. schoeniclus tschusii
    • S. schoeniclus reiseri
    • S. schoeniclus caspius
    • S. schoeniclus korejewi
    • S. schoeniclus pyrrhuloides
    • S. schoeniclus harterti
    • S. schoeniclus centralasiae
    • S. schoeniclus zaidamensis
  • Pomimo, że ptak ma sylwetkę i budowę typowego trznadla w zwinnym przeskakiwaniu z trzciny na trzcinę i zręcznym manewrowaniu pomiędzy nimi nie ustępuje ptakom w tym się specjalizującym. Czują się one w trzcinowisku tak samo dobrze jak trzcinniczek czy remiz.
  • Jaja potrzosa mają bardzo nieregularne barwienie z licznymi plamami różnego koloru, występującymi bardzo chaotycznie.
  • Potrzos to również często używane hasło w krzyżówkach 😉 Jeśli w jakiejś łamigłówce słownej będziecie pytani – „Jak inaczej nazywa się wróbel trzcinowy”?” to odpowiedź już znacie!

Przypisy i bibliografia

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Potrzos_zwyczajny
  2. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003
  3. GŁOS – WSTAW PRZYPIS – Nagrania głosu i śpiewu – https://xeno-canto.org/species/Emberiza-schoeniclus
  4. Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
  5. BirdLife International, Emberiza schoeniclus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019
  6. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody” 2019.
  7. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Buntings. IOC World Bird List
Oceń treść
[Głosów: 19 Średnia ocena: 4.5]